پژوهشکده پاییزان

اقلیم استان ایلام

آب و هوا ی استان ایلام

اقليم استان در تابستانها تحت تاثير پر فشار جنب حاره اي قرار دارد كه شرايط حرارتي نسبتاً پايداري را بر آن حكمفرما مي‌سازد و در زمستان توده‌هاي غربي و كم فشارهاي سوداني بارش هاي رگباري و شديدي را براي آن به همراه مي‌آورند. به دليل ماهيت دامنه‌اي استان كه جزو كوهپايه‌هاي بيروني زاگرس است، در صورت جذب رطوبت توده‌هاي ورودي از سمت غرب و جنوب غرب، نقش مهمي دارند . از طرف ديگر همين دامنه‌ها در تابستان تحت تاثير صافي هوا و ساعات آفتابي زياد با دريافت عمودي پرتوهاي خورشيدي و صاف بودن هوا در تابستان، شرايط گرم و خشكي را پديد مي‌آورد. در نقشه پهنه بندي اقليمي ايران - مسكن و محيط‌هاي مسكوني، ايلام در گروه 2 اقليمي و در زير گروه نسبتاً سرد- معتدل واقع شده كه از ويژگيهاي اقليمي نسبتاً سرد بودن هوا در زمستان و معتدل بودن‌آن در تابستان است. بنا به تعريف در شرايط نسبتاً سرد عليرغم آنكه در شب‌هاي فصل زمستان براي گرم نگه داشتن فضاهاي داخلي استفاده از وسايل گرم كننده ضروري است. اما در روزهاي فصل زمستان و حتي در روزهاي سردترين ماه سال، امكان گرمايش خورشيدي وجود دارد. شرايط معتدل تابستاني اين اقليم، امكان آنرا فراهم مي‌سازد كه با استفاده از عملكرد حرارتي مصالح ساختماني سنگين ، فضاهاي داخلي را در اين فصل به طور طبيعي در حد آسايش خنك نگه داشت.

شهر ايلام داراي ايستگاه هواشناسي از نوع كليماتولوژي است در اين گزارش بمنظور بررسي دقيق شرايط آب و هوايي ايلام از معدل 12 ساله آمار آب و هوايي اين ايستگاه استفاده شده است . بر اساس معدل 12 ساله آمار ايستگاه كليماتولوژي ايلام(جدول 2-1) دماي هوا در سردترين ساعات از سردترين ماه 1/0 و در گرم‌ترين ساعات اين ماه 2/10 درجه سلسيوس بوده است . همانطور كه ملاحظه مي‌شود، حتي در سردترين ماه سال ، به طور متوسط دماي هوا به زير صفر نمي‌رسد. در طول اين دوره آمارگيري، پايين‌ترين متوسط حداقل دماي هوا 3- درجه و بالاترين متوسط حداكثر دما 39 درجه سلسيوس گزارش شده است.

 

 در سردترين ماههاي سال (فصل زمستان) متوسط حداكثر دماي هوا بالاتر از 20 درجه سلسيوس بوده است. بنابراين، در طول روزهاي زمستان ، مشكلي از نظر حرارتي وجود ندارد. در تابستان هوا به مرور گرم مي‌شود و در گرمترين ماه سال به 7/35 درجه سلسيوس مي‌رسد.

 

در هر سه ماه از فصل تابستان ، متوسط حداكثر دماي هوا بالاتر از 32 و متوسط حداقل آن بالاتر از 16 درجه سلسيوس است . در طول اين ماهها رطوبت هوا كاهش مي‌يابد. و در گرم‌ترين ساعات از روزهاي اين سه ماه به 22% مي‌رسد. با توجه به دماي هوا در اين ساعات ميزان رطوبت در هوا پايين نيست و به همين دليل هواي ايلام در تابستان خشك نيست. بالا بودن رطوبت هوا و شفاف بودن در شبها به سرعت باعث كاهش دماي هوا مي‌گردد. بطوريكه در گرمترين ماه سال (ژوئيه) نوسان روزانه دماي هوا به بيش از 16 درجه سلسيوس مي رسد.

 

بارندگي

پس از سواحل شمالي، مناطق مرتفع شمال غربي و غرب، از مناطق پر باران كشور محسوب مي‌شوند.

 2/674 ميليمتر است. مقايسه تغييرات سالانه بارندگي در ايلام نشان مي‌دهد كه هرچند مقدار سالانه بارندگي در طي سالهاي متفاوت متغير است، اما بطور كلي در طي تمام سالهاي اين دوره آمارگيري مقدار سالانه بارندگي قابل توجه بوده است. در طول اين دوره 12 ساله ، سال 1978 م

 با كل بارندگي5/427 ميليمتر خشك‌ترين و سال 1967 م با 1107 ميليمتر پر باران ترين سال بوده است. علاوه بر تغييرات سالانه، ميزان بارندگي در طي فصلهاي مختلف نيز متفاوت است.عمده‌ترين مقدار سالانه بارندگي در ايلام در فصلهاي زمستان و بهار صورت مي‌گيرد و در طي اين دو فصل ماههاي ژانويه الي مارس(10 دي الي 10 فروردين) با بارندگي 111 الي 118 ميليمتر پر باران ترين ماههاي سال بشمار مي‌روند. در فصلهاي پاييز و تابستان مقدار بارندگي به ترتيب به حداقل خود مي‌رسد. در اين ميان ماههاي ژوئن الي سپتامبر (10 خرداد الي10 شهريور) تقريباً بدون بارندگي انجام شده در طي يك روز نيز بسيار زياد است.

  

 تابش آفتاب

موقعيت خورشيد در آسمان و انرژي حاصل از تابش آفتاب در هر محل، به عرض جغرافيايي آن محل بستگي دارد. هر چه عرض جغرافيايي كمتر باشد ارتفاع موقعيت خورشيد با زايه تابش آفتاب بيشتر و در نتيجه شدت تابش آفتاب بيشتر است. در ايلام با عرض جغرافيايي 33 درجه و 38 درجه دقيقه بر اساس اطلاعات ثبت شده در دياگرام موقعيت خورشيد در عرض جغرافيايي 33 درجه شمالي كه اختلافي كمتر از يك درجه با ايلام دارد زوايه تابش آفتاب در ظهر اول دي ماه كه خورشيد در پايين‌ترين موقعيت سالانه خود قرار دارد ، 32 درجه و در ظهر روز اول تير ماه كه خورشيد بالاترين سالانه خود را دارد ، 80 درجه است . اين زوايا، باعث مي‌شوند كه يك ساختمان رو به جنوب ، در زمانهاي ياد شده به ترتيب سايه هايي با عمق 6/1 و 18/0 برابر خود ايجاد نمايند. ميزان انرژي خورشيدي تابيده شده بر سطوح مختلف، به وضعيت آن سطوح نسبت به اشعه خورشيدي و به زمان تابش آفتاب بستگي دارد. بررسي ميزان انرژي خورشيدي تابيده شده بر سطوح قائم واقع در جهات مختلف نشان مي‌دهدكه اين سطوح از نظر الگوي دريافت انرژي خورشيدي در طول سال كاملاً متفاوتند. در سردترين ماه سال (ژانويه) 10 دي-10 بهمن ، بيشترين انرژي خورشيدي بر سطوح قائم رو به جنوب در گرمترين ماه سال (ژوئيه) 10 تير 10 مرداد بيشترين  انرژي خورشيدي تابيده شده بر سطوح قائم رو به شرق يا غرب مي‌تابد.

 

 منابع آب

استان ايلام يكي از كم‌آب‌ترين استانهاي كشور است. به رغم بارش زياد در استان كمبود سد و بند كه بتواند آبهاي سطحي را مهار سازد، عامل مهمي در ازدست رفتن بخش اعظمي از سيلاب‌هاي شيرين منطقه به شمار مي‌آيد. به سبب ماهيت اتفاقي و رگباري بودن بارش‌ها و همچنين كمبود بارش هاي برفي به دليل مرتفع نبودن استان، ذخيره بارش‌ها از طريق نفوذ تدريجي اندك است . همچنين تابستانهاي گرم و شدت تبخير، از ديگر مسائلي است كه در كمبود آب هاي سطحي منطقه مؤثر است. سازندهاي نامناسب زمين شناسي و محدوديت‌ دشت‌ها از جمله مسائل مهم تأثيرگذار بر سفره‌هاي آب زير زميني استان به شمار مي‌آيد.

 

 آب‌هاي سطحي

آبهاي سطحي استان شامل چندين شاخه رودخانه‌هاي فصلي و دائمي است كه از دامنه‌هاي غربي كبيركوه سرچشمه مي‌گيرد و با حركت به سمت غرب، وارد جلگه‌ها و سرزمين‌هاي پست كشور عراق مي‌شود. مهمترين اين رودخانه‌ها عبارتند از گدارخوش، چم سرخ، كنچانچم، گاوي، رودخانه چنگوله، رودخانه ميمه و رودخانه آبدانان. پاره‌اي از رودخانه هاي مذكور به دليل سازندهاي تبخيري، از ابتداي سرچشمه كيفيت نامناسبي دارند ولي سرشاخه‌ تعداد ديگر از رودخانه‌ها نيز داراي كيفيت نسبتاً خوبي است. به ويژه سيلاب اين رودخانه‌ها كيفيت بهتري دارد، كه از جمله اينها مي‌توان به سرشاخه‌هاي رودخانه چنگوله ، رودخانه ميمه و رودخانه گاوي اشاره كرد.

در حال حاضر شبكه آب‌هاي جاري استان هيچ امكاني را براي استفاده و بهره‌برداري در طول جاده‌هاي اصلي به دست نمي‌دهند و تنها نقش آنها وجود چشم‌اندازهاي مناسب با پوشش گياهي و مجتمع‌هاي درختي است كه در امتداد بستر رودها مشاهده مي‌شود. گاه نيز سيلاب اين رودخانه‌ها شبكه‌هاي ارتباطي را مورد تهديد جدي قرار مي‌دهند. قسمتي از دره رودخانه سيمره در شرق استان نيز جزو شبكه آبهاي سطحي محسوب مي‌شود كه تعدادي از شاخه‌هاي كوچك و فرعي از دامنه شرقي كبيركوه به سوي آن در حركتند. اين رودخانه‌هاي كوچك نيز فقط در سرشاخه‌ها كيفيت مناسبي دارند. در مجموع كيفيت آب رودخانه‌ سيمره تا دره‌شهر مطلوب است و توانايي خوبي را براي بهره‌برداري به دست مي‌دهد.

 

 آب‌هاي زير زميني

منابع آب زير زميني استان نيز محدود است. در كوهپايه‌ها و نقاط كوهستاني بدليل محدوديت دشت‌ها، سفره‌هاي بزرگ و غني امكان شكل‌گيري نيافته و در قسمت‌هاي پست و كم شيب در غرب استان نيز سازندهاي نامناسب كيفيت آب را نامطلوب ساخته‌اند. در حال حاضر دشت‌هاي مهران، دهلران و دشت‌عباس كه در امتداد يكي از محورهاي اصلي و ارتباطي استان نيز واقع شده‌اند، مهم‌ترين مناطق بهره برداري از آب‌ها به شمار مي‌روند. جدول شماره 2-2 نوع، حجم و درصد بهره‌برداري از منابع آب زير زميني را در اين مناطق نشان مي‌دهد.

 

 

 وضعيت آبهاي زير زميني استان ايلام (منبع:طرح جامع مجتمعهاي بين راهي)

 

 

نام منطقه(دشت)   چاه عميق چاه نيمه عميق    چشمه

تعداد    تخليه سالانه (ميليون متر مكعب)    درصد تخليه    تعداد    تخليه سالانه (ميليون متر مكعب)    درصد تخليه    تعداد    تخليه سالانه (ميليون متر مكعب) درصد تخليه

مهران    19  5/4 5/42 19  46/0 5/4 7   62/5 53

دهلران   13  12  75/93    2   8/0 25/6 -   -   -

دشت‌عباس  193 5/133    91  20  5/12 5/8 1   63/0 5/0

 

همانطور كه مشاهده مي شود، استفاده از آب هاي زير زميني بخش مهمي از نياز استان را مرتفع مي سازد و شبكه‌هاي اصلي ارتباطي نيز در امتداد چنين مناطقي ساخته شده‌اند. در واقع به جز ناحيه كوهستاني كه استفاده از آب هاي سطحي اهميت نسبي مي‌يابد، بخش عمده‌اي از استان به وسيله چاه‌هاي عميق به آب دسترسي دارند. مشكل اصلي در اين ميان كيفيت آب در مخازن زير زميني است كه عمدتاً متوسط تا بد است. با اين حال مناطق اطراف مهران و دهلران امكانات مناسبي براي بهره‌برداري دارند.

 

« اقلیم و جغرافیا »

 

استان ايلام با 19086كيلومترمربع حدود4/1 درصدمساحت كل كشورراتشكيل مي دهد . اين استان درغرب سلسله جبال زاگرس بين 31درجه و 58دقيقه تا34درجه و15 دقيقه عرض شمالي و45درجه و24دقيقه تا48درجه و10دقيقه طول شرقي درگوشه غربي كشور قرارگرفته است. استان ايلام ازجنوب باخوزستان ،ازشرق با لرستان ،ازشمال باكرمانشاه وازسمت غرب با425كيلومترمرزمشترك باكشورعراق همجواراست . براساس آخرين تقسيمات كشوري درسال1375،استان ايلام مشتمل بر7شهرستان ،17بخش،16شهر، 36دهستان و753 آبادي داراي سكنه بوده است. شهرستانهاي استان ايلام عبارتنداز:آبدانان ،ايلام،مهران،ايوان ،شيروان وچرداول ، دره شهرودهلران. مركزاستان شهرايلام است كه بعلت زيبائيهاي طبيعي فراواني كه داردعروس زاگرس نام گرفته است .

 

جغرافياي طبيعي واقليم استان :

 

ناهمواريهاي استان ايلام ازچين خوردگيهاي موازي درجهت شمال غربي وجنوب شرقي بوجودآمده است . اين كوههاازرسوبات دوران اول تاچهارم زمين شناسي به يادگار مانده اند،ولي شكل گيري كلي آنهاعموماً به دوران دوم و سوم زمين شناسي مربوط است . اين كوههاچنان گسترده وفشرده اندكه امكان شكل گيري دشتهاي ميانكوهي درميان آنهافراهم نشده است.

 

باتوجه به نقشه ناهمواريهاي استان بخوبي معلوم مي شودكه شمال وشمالشرق استان ازارتفاعات وكوهستانهاي بلندتشكيل يافته ونيمه غربي وجنوبغرب آن ازنواحي كم ارتفاع باشيبي بطرف غرب شكل گرفته است كه دشتهاي وسيع گرمسيرمنطقه مهران ، دهلران و دشت عباس را دربر مي گيرد.ارتفاع اين دشتهااز300متركمتراست . وجوداين ناهمواريهاكه درمجاورسرزمين هاي پست قرارگرفته انداختلاف ارتفاع اين دونيمه رابه حدود3000مترمي رساند.باتوجه به اين خصوصيت طبيعي ، شكلي اززندگي اجتماعي پديدآمده است كه امروزه به نظام عشايري وايلي معروف است.

 

بطوركلي نواحي شمال وشمال شرق استان ايلام كوهستاني و نواحي جنوب غرب وغرب استان از اراضي پست وكم ارتفاع تشكيل يافته است . مهمترين ارتفاعات استان كبيركوه وديناركوه مي باشند.

استان ايلام ازنظرشرايط اقليمي جزء مناطق گرمسيركشورمحسوب مي شود،ولي بعلت وجودارتفاعات ،اختلاف درجه حرارت وبارندگي دربخشهاي شمالي ،جنوبي وغربي آن زياداست بطوريكه ميتوان ازنظراقليمي ،مناطق سه گانه سردسيري ،گرمسيري ومعتدل را در اين استان بخوبي مشاهده نمود.اين مناطق عبارتنداز:

 

1- مناطق كوهستاني شمال وشمال شرق كه آب وهواي نسبتاً سرد وزمستان طولاني داردحداقل درجه حرارت درزمستان تا15درجه زيرصفرمي رسدوميزان بارندگي آن نيزبه بيش از500ميلي متردرسال بالغ مي گردد.

 

2- مناطق جلگه اي غرب وجنوبغرب استان كه آب وهواي گرمسيري دارند.حداكثردرجه حرارت اين مناطق تا45درجه بالاي صفرمي رسد. ميزان بارندگي اين مناطق حدود 200 ميليمتردرسال است.

 

3- مناطق مياني باآب وهواي معتدل كه درجه حرارت اين مناطق درزمستان تا5 درجه زيرصفروحداكثردرجه حرارت آن درمناطق جنوبي ودره شهردرتابستان به بيش از40 درجه سانتي گرادمي رسد.

اقليم استان بعلت تاثيرعوامل مختلفي ازجمله عرض جغرافيائي ،ارتفاعات،بيابانهاي عربستان ، جلگه خوزستان ، دشتهاي عراق و بادهاي محلي ازتنوع زيادي برخورداراست.

 

سيستمهاي جوي مختلفي استان راتحت تاثيرقرارمي دهندكه باعث بارشهاي فصول پائيز، زمستان، بهاروگاهاً درتابستان مي شوند.توده هواي غربي ازدرياي مديترانه ودرياي سياه باعث بارندگيهاي پائيزي وزمستاني دراستان مي شوندوجريانات سوداني ودرياي سرخ و صحراي عربستان نيزدربارشهاي زمستاني وبهاري مؤثرندودرتابستان سبب گرم شدن هوامي شوند. دشتهاي وسيع دركشورعراق درتابستان باعث ايجادسلول كم فشارحرارتي بادماي زيادورطوبت كم مي شوندهمچنين توده هاي شمالي راكه ازمناطق سيبري كشورماراتحت نفوذقرارمي دهندباعث كاهش دماويخبندان درمناطق شمالي استان مي شوند.

 

براساس اطلاعات وآمارثبت شده درايستگاه سينوپتيك ايلام حداكثرمطلق درجه حرارت 6/40درجه سانتي گرادوحداقل مطلق درجه حرارت 6/12- درجه سانتي گرادبوده ومتوسط بارندگي سالانه اين ايستگاه 595 ميلي مترمي باشدتعدادروزهاي يخبندان شهرايلام به 27روزدرسال مي رسد.

 

درايستگاه دهلران حداكثرمطلق درجه حرارت 8/50درجه سانتي گراد وحداقل مطلق درجه حرارت 4/0- درجه سانتي گرادثبت شده است مقدارمتوسط بارندگي سالانه ايستگاه دهلران 3/318 ميلي مترمي باشد.

رژيم بارندگي استان به گونه اي است كه حدود 50% بارندگي درفصل زمستان 20% در فصل بهارو29% درفصل پائيزو 1% درفصل تابستان ريزش مي كند.

 

بارندگي سالانه فراوان ازيكسوونقش استان بعنوان زهكش آبهاي سطحي سلسله جبال زاگرس ازسوي ديگر،موجب پيدايش رودخانه هاي زيادي شده كه مهمترين آنها: سيمره - ميمه - دويرج - كنجانچم - گدارخوش - چنگوله - گاوي - كنگير - تلخاب مي باشند.

 

 

+ نوشته شده در  چهارشنبه یازدهم آذر 1388ساعت 12:20  توسط ارادتمندان شما  |