پژوهشکده پاییزان

واحدهای اندازه گیری قدیم

واحدهای اندازه گیری قدیم

سانتی متر یعنی سانتی + متر     سانتی centi جزئی که در اول کلمه در می آید وتقسیم واحدی را بصد می رساند ؛

یک صدم از هر واحدی مثل سانتی متر یعنی یک صدم از متر.    

واحد اندازه گیری طول سانتی متر است وما واحدهای دیگری نیز داریم که برای اندازه گیری طول از قدیم مورد استفاده قرار می گرفته که هم اکنون در اقصی نقاط میهن پهناور عزیزمان ایران نیزمورد استفاده قرار می گیرد که عبارتند از :

گره

مقیاس طول وهر گره برابر 5/6 سانتی متر می باشد                    

ذرع

هر ذرع برابر با16 گره و هر ذرع 104 سانتی متر می باشد            

گز

 واحد طول  که ذرع هم گفته می شود و هر گز برابر با 16 گره و104 سانتی متر می باشد.

 

 ذراع

واحد قدیم برای طول که به اندازه از آرنج تا سر انگشتان مرد بوده است     

مایل یا میلMille مقیاس طول که اندازه آن  مختلف است  مایل انگلیسی 1609 متر ؛ مایل دریایی1852 متر ؛ در عربی میل به معنی مسافتی با اندازه مد بصر (بالا آمدن آب دریا)در روی زمین یا 4 هزارذراع گفته می شود.                                                       

مترMetre مقیاس طول که مطابق 14 گره وربع از ذرع ایرانی و برابربا 100 سانتی متر . کیلو متر Kilometre برابر با1000 متر می باشد                                                  

میلی متر Millimetre برابر با یک هزارم متر .     

  میکرون Micrion مقیاس بسیا ر کوچکی است  برای اندازه گیری اشیاء گوچک یک هزارم میلیمتر اینچ Inch  واحد مقیاس طول برابر 54/2 سانتی متر ( مقیاس طول در انگلستان  می باشد )         

فوت    Foot   (پا)واحد اندازه گیری طول  معادل 48/30 سانتی متر  یا 12 اینچ ؛ پنجاه فوت   تقریبأ15 ذرع است                                                                

یارد Yard مقیاس طول  برای اندازه گیری پارچه ؛ در انگستان وآمریکای شما لی معادل 36 اینچ یا 92 سانتی متر یا 14 گره می باشد.                                                              

پا

 مقیاس طول برابر 48/30 سانتی متر می باشد                                    دسی متر

 Decimetre ده یک متر ؛ یک دهم متر                                              

نگا

فوت:پا ؛ معدل 48/30سانتی  متر می باشد .

  فرسنگ  یا فرسخ مقیاس مسافرت  قریب 6 کیلو متر  معادل 3 میل یا 12000 ذراع  می باشد       

چارك‌

 واحدی‌ در اندازه‌گیری‌ وزن‌ و طول‌. واژه چارك‌، در پهلوی‌ به‌ صورت‌ atrušvātakč(فره‌وشی‌، ذیل‌ واژه‌) و در بیشتر منابع‌ به‌ صورت‌ چاریك‌ است‌. این‌ واژه‌ در دو مفهوم‌ به‌كار رفته‌ است‌: به‌ معنای‌ یك‌ چهارم‌ هرچیز؛ و به‌عنوان‌ واحد اندازه‌گیری‌ در مقیاس‌ وزن‌، معادل‌ یك‌ چهارم‌ منِ تبریز یا ده‌ سیر و در مقیاس‌ طول‌، معادلِ یك‌ چهارم‌ ذرع‌ یا چهار گره‌ است.

از مشتقات‌ چارك‌، چاركه‌ chârke یا (chârake، چاركی‌ یا چركه‌ است‌ كه‌ برابر است‌ با یك‌ قسمت‌ از چهار قسمت‌ آجر یا خشت‌ كامل‌ است؛ همچنین‌ چاركی‌ واحدی‌ برای‌ بطری معمولاً شیشه‌ای‌ با گنجایش‌ حدود دوچَتْوَر (به‌ روسی‌، واحد اندازه‌گیری‌ حجم‌ معادل‌ 125 میلی‌ لیتر؛ چَتوَل‌) یا پنج‌ سیر بوده‌ است‌ . در تركی‌ این‌ اصطلاح‌ به‌ صورت‌ چیرك‌ eyrekč ، به‌معنای‌ یك‌ چهارم‌ ساعت‌ یا سكه‌، به‌كار می‌رفته‌ است‌ .
در میان‌ واحدهای‌ اندازه‌گیری‌ باستانی‌ به‌ tačarیا čaratuاشاره‌ شده‌ كه‌ یك‌ چهارم‌ پارسنگ‌ است‌ (معادل‌ مسافتی‌ كه‌ فرد معمولاً در یك‌ ساعت‌، پیاده‌ طی‌ می‌كند) است‌ .
در دوران‌ ایلخانان‌  كاهش‌ ارزش‌ دینار و درهم‌ دگرگونیهایی‌ به‌وجود آورد كه‌ به‌ بحران‌ مالی‌ در آن‌ دوره‌ انجامید. واژه چهاریك‌، علاوه‌ بر منابع‌ تاریخی‌، در رسائل‌ اوزان‌ و مقادیر نیز ذكر شده‌ است‌.

 در جدول‌ تبدیل‌ واحد طول‌ قدیم‌ به‌ واحد طول‌ رسمی‌، چارك‌ به‌ عنوان‌ واحد اندازه‌گیری‌ طول‌، برابر 26ر0 متر، آورده‌ شده‌ و در جدول‌ كلی‌ مقیاسات‌ سابق‌ با اضعاف‌ و اجزا، چارك‌ جزئی‌ برابر 14 ذرع‌ در واحد طول‌ ذكر شده‌ است‌ .   
بر اساس‌ آمارگیری‌ مركز آمار ایران‌ از روستاهای‌ نمونه‌، در دهه 1350 ش‌ هنوز واحدهای‌ محلی‌ وزن‌ و سطح‌ به‌كار می‌رفت‌،چنان‌ كه‌ در دهستان‌ میانده‌،از بخش‌ طوالشِ دولابِ شهرستانِ طوالش‌، چاركه‌ واحدی‌ برابر یك‌ كیلوگرم‌ بود .

 در برخی‌ شهرستانها و روستاها هنوز از چارك‌ به‌ عنوان‌ واحد اندازه‌گیری‌ استفاده‌ می‌شود: در استان‌ ایلام‌، واحد چارك‌ برابر دَه‌ سیر یا 750 گرم‌ است‌ ؛ در سیستاو بلوچستان، به‌ عنوان‌ واحد وزن‌، نیم‌ چارك‌ برابر با سه‌ كیاس‌ یعنی‌ 150 گرم‌ و معادل‌ دو سیر تبریز و چارك‌ برابر شش‌ كیاس‌ یعنی‌ سیصد گرم‌ و معادل‌ چهار سیر تبریز و به‌ عنوان‌ واحد طول‌ چارك‌ برابر 14 است‌، یعنی‌ 75ر13 سانتیمتر است؛ در استان‌ بوشهر، چارك‌ برابر یك‌ كیلو و هفت‌ مثقال‌، یعنی‌ 192ر1032 گرم‌ است. ؛ در خوزستان‌، چارك‌ برابر 750 گرم‌ و در شیراز چارك‌ برابر14 من‌ شیراز، یعنی‌ برابر 180 مثقال‌ است‌ .

 

+ نوشته شده در  چهارشنبه بیست و پنجم آذر 1388ساعت 20:6  توسط ارادتمندان شما  |