زعفران طلای سرخ کویر

زعفران؛ طلای سرخ كویر

زعفران به عنوان یك گیاه معطر حاوی دوز بالای رنگ خوراكی قابل استخراج، همواره از دیرباز همچون خاویار و پسته، معرف نام ایران برای جهانیان بوده و بر تارك صادرات این مملكت قرار داشته ارزش بالای این محصول باعث شده است به آن لقب طلای سرخ‌كویر بدهند.

این گیاه از خانواده زنبقیان و نام علمی ان Crosus Satirus Linnaeus است. واژه‌ی زعفران عربی بوده و معادل فارسی آن كركم است. از گیاهان بومی فلات ایران است كه به سایر نقاط جهان برده شده است. زعفران مصرفی، كلاله‌ی خشك شده‌ی گل گیاه زعفران است كه دارای ۲ تا ۴ شاخه به و طول ۲ تا ۴ سانتی‌متر است.

انتهای هر یك از این شاخه‌ها به‌ قسمتی به نام خامه(كنج) كه به رنگ سفید یا زرد و به طول ۵-۱ سانتی‌متر است ختم می‌شود. محصول زعفران شامل كلاله‌های گل گیاه زعفران می‌باشد كه خامه از آن جدا، خارج و خشك شده است. از هر ۷۵۰۰۰ گل، یك كیلو گرم زعفران خشك به‌دست می‌آید. امروزه عمده‌ترین مناطق كاشت این محصول ایران و اسپانیا است. در كشور ما مساحت زیركشت گیاه درجنوب خراسان ( تربت حیدریه، رشت‌خوار، كاشمر، زوزن، گنابا، بشرویه، بجستان، فردوس، قائن، سرایان، طبس و بیرجند) به ۱۷۵۹۳ هكتار می‌رسد. میزان تولید سالیانه‌ی آن در كشور ۹۰۳۸۷ كیلوگرم است. به علت شباهت چشم‌گیر یك نوع رنگ مصنوعی خوراكی به نام Sun Set yellow با رنگ زعفران و عرضه‌ی این رنگ به بازار، راه تهیه‌ی زعفران تقلبی همواره شده. بدین صورت كه افراد سودجو با استفاده از روش‌های ذیل برای كسب درآمد نامشروع اقدام به تولید زعفران تقلبی كنند.

شیوه‌های تقلب
۱- رنگ كردن خامه زعفران با رنگ استخراج شده ازكلاله یا رنگ‌های طبیعی و مصنوعی
۲- اضافه‌كردن گلبرگ‌های گلرنگ یا همیشه بهار به زعفرن
۳- رنگ كردن كلاله( كاكل) ذرت و اضافه كردن آن به زعفران
۴- رنگ كردن مجدد زعفران مصرف شده
۵- اضافه كردن كلاله حاصل از گلهای گونه‌های دیگر به زعفران كه معمولاً كوتاه‌تر و فاقد تركیبات رنگی قابل استخراج هستند.
۶- سنگین بودن زعفران با افزودن رطوبت یا آغشته كردن آن با روغن، عسل،گلیسیرین، محلول نیترات ، پتاسیم، نیترات آمونیم، شكر ی پخته شده‌ی موجود در گوشت گاو یا شتر و اضافه‌كردن آن به زعفران
 

تقلب طلایی
تقلب در زعفران به علت‌های ذیل همواره به عنوان یك مورد طلایی تقلب مطرح شده
▪ قیمت قابل توجه زعفران به عنوان یكی از گران‌ترین مواد
غذایی
▪ ارزان و در دسترس بودن مواد اولیه‌ی تهیه زعفران تقلبی شامل رنگ‌های خوراكی، طبیعی، مصنوعی و انواع تارهای مشابه كلاله‌ی زعفران
▪ عدم امكان تشخیص سریع و مطمئن زعفران تقلبی بدون استفاده از روش‌ها و تجهیزات آزمایشگاهی
۴- عدم ایجاد عارضه‌ی زودرس ناشی از مصرف زعفران تقلبی
۵- اخذ نتیجه به ظاهر مورد قبول از مصرف زعفران تقلبی به علت قدرت رنگ‌كنندگی زیاد رنگ مصنوعی set yellow Sun
۶- فوق‌العاده آسان و ساده بودن تهیه‌ی زعفران تقلبی
۷- عدم وجود حساسیت لازم در مصرف كنندگان و بازرسان بهداشتی مواد غذایی به علت غیرآنی و مزمن بودن عارضه ناشی از مصرف زعفران تقلبی

از ابتدای سال نتایج یك تحقیق (۸۴) تا پایان آبان ماه ۱۷ مارك مختلف عرضه زعفران توسط اداره كل نظارت بر مواد غذایی كشور غیر قابل عرضه و مصرف اعلام شده است.
همچنین در این مدت تنها نمونه‌ی زعفران ارسال شده به آزمایشگاه مواد غذایی استان یزد تقلبی اعلام شده. لذا با توجه به تهدید سلامتی مصرف‌كنندگان و همچنین تهدید بازار فروش جهانی این محصول، یزد در این تحقیق با استفاده از آزمایشگاه مواد غذایی استان برای تعیین واقعی یا تقلبی بودن تعدادی نمونه‌ زعفران مطابق با شرایط مندرج در استاندارد شماره ۳۶۵۹ مربوط به نمونه‌گیری زعفران. از بین كل زعفران‌های فله و دارای بسته‌بندی عرضه شده در مراكز توزیع مواد غذایی استان یزد نسبت به تعیین میزان فراوانی موارد زعفران تقلبی در مراكز عرضه‌ی مواد غذایی اقدام كردیم كه از مجموع نمونه‌های بررسی شده ۵/۳۷ درصد تقلبی اعلام شدند.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

مقدمه

زعفران يکي از قديمي­ترين گياهان ادويه­اي و دارويي است که همواره مورد توجه مردم بوده است. عده اي از پژوهشگران منشأ زعفران را ايالت قديم ماد ايران مي­دانند (1)، در حالي­که عده­اي ديگر مبدأ زعفران را منطقه وسيع­تري از زمين مي­دانند و معتقدند که منشأ زعفران يونان، ترکيه، آسياي صغير و ايران مي­باشد و سپس کشت آن از مشرق تا شمالي­ترين نقاط هندوستان و چين و از غرب تا اسپانيا گسترش يافته­است (4).

با توجه به شرايط اقليمي کشور ما که آب يکي از عوامل اصلي محدود کننده توسعه کشاورزي است، زعفران اين گياه کم توقع از بازده اقتصادي بالايي برخوردار است. زيرا زمان مصرف آب در زراعت زعفران موقعي از سال است که ساير محصولات به آب نيازي نداشته يا حداقل با مشکل کم آبي مواجه نمي­باشند. اين گياه در دوران خواب زمستاني هم نياز به آبياري ندارد و رويش گياه زعفران در فصل سرد پائيز و زمستان موجب مي­شود که اين گياه آفات و بيماري­هاي مهمي نداشته و به سمپاشي­هاي مکرر نياز ندارد. سرزمين پهناور ايران قطعاً بزرگترين توليد كننده زعفران جهان است و به دليل دارا بودن تنوع آب و هوايي، بسياري ازمحصولات باغي و زراعي از جمله زعفران آن، داراي بالاترين درجه كيفيّت مي­باشد. گل زعفران در بسياري از استان­هاي ايران كشت مي­شود، ليكن بيشترين مقدار زعفران كشور در استان خراسان توليد مي­گردد. ايران با سطح زيركشتي در حدود 41325  هكتار و توليد ساليانه 150 تا 170 تن زعفران، با بيش از 80% توليد جهاني، بزرگترين توليد كننده زعفران از نظر كميّت و كيفيّت در سطح جهان مي­باشد. كشور يونان با توليد ساليانه 7/5 تن، مراكش 3/2 تن، كشمير 3/2 تن، اسپانيا 1 تن و يا كمتر، ايتاليا 1/0 تن يا كمتر پس از ايران به ترتيب مقام­هاي دوم تا ششم توليد زعفران جهان را در اختيار دارند. در دهه اخير، تعداد كشورهاي خريدار زعفران ايران افزايش يافته و در سال 1380 ايران زعفران را به 43 كشور صادر کرده است.

کشت زعفران در حال حاضر در ايران به استان خراسان جنوبي (95 درصد) و استانهاي اصفهان، کرمان، مرکزي، يزد، کرج و فارس (5 درصد) منحصر گرديده است (1). همچنين کشت زعفران علاوه بر ايران و اسپانيا در کشورهاي فرانسه، يونان، الجزاير، مصر، مراکش، ايتاليا، آلمان، استراليا، مکزيک، هندوستان، پاکستان، چين و ترکيه کم و بيش متداول شده­است (4 و 6).

در حال حاضر حدود 100 هزار خانوار در فرآيند کاشت، داشت و برداشت زعفران فعاليت     مي­کنند و جمعيت 500 هزار نفري مخصوصاً در نواحي گرم و خشک و کويري کشور در استان خراسان از طريق زعفران امرار معاش مي­کنند (6).

تقاضاي فعلي جهان حدود 170 تن مي­باشد و با توجه به کاربردهاي فراوان زعفران، اگر هر نفر 25/0 گرم زعفران در سال مصرف کند، جمعيت 6 ميلياردي جهان متقاضي 1500 تن زعفران خواهد بود و اين تقاضا فقط براي مصرف شخصي است و مصارف دارويي و غذايي بر آمار فوق افزوده خواهد شد (6).

زعفران گياهي چند ساله است و فقط در يک سال هزينه کشت دارد و در مقابل چندين سال متوالي قابل بهره­برداري است. همچنين وزن کم، عدم نياز به وسايل حمل و نقل مخصوص و سهولت نگهداري آن باعث ترقي قيمت آن مي­شود.

مشخصات گياهشناسي زعفران

زعفران با نام علمي Crocus sativus L.  گياهي چند ساله، متعلق به خانواده زنبقيان Iridacea)) و راسته ليليال­ها (Liliales) مي­باشد. اين گياه علفي، بدون ساقه و پيازدار است و پياز آن از نوع كُرم (corm) و برخلاف پياز خوراكي كه از يك ساقه كپه­اي محصور در برگهاي اندوخته­اي تشكيل شده است، پياز زعفران يك ساقه زيرزميني مدور، سخت، گوشتدار و توپر بوده که از پوسته­هاي فيبري قهوه­اي رنگي پوشيده شده­است. اين ساقه­هاي زيرزميني در اصطلاح باغباني پداژه و در گياهشناسي به بنه نيز معروف است. هر پياز بسته به زمان آبياري قبل، بعد و يا همزمان با گلدهي، 6 تا 9 برگ باريك نظير برگ علفهاي چمني توليد مي­کند. در قسمت فوقاني کورم بسته به درشتي آن 4-1 جوانه رأسي ديده مي­شود که اين جوانه­ها بعداً وظيفه ايجاد گل و برگ را به عهده دارند و از هر جوانه رأسي معمولاً يک و بندرت 2 تا 3 گل به رنگ بنفش، ظاهر مي­شود. ارتفاع زعفران 10 تا 15 سانتي­متر است. مجموعه برگ­ها و گل­ها در داخل يک پوشش نازک و سفيد رنگ به نام چمچه (Spathe) که از روي پداژه مي­رويد، قرار دارد. چمچه اولين اندامي است که سطح خاک را شکافته و از خاک بيرون      مي­آيد. گلها ابتدا به صورت غنچه بوده که با تابش آفتاب باز مي­شوند. گل­ها معمولاً در اوايل پائيز ظاهر مي­شوند. برگ­ها معمولاً بعد يا همزمان با ظهور گل، ظاهر مي­شوند. گلهاي زعفران داراي 3 گلبرگ و 3 كاسبرگ تغيير شكل يافته به رنگ بنفش، 3 پرچم، (طول ميله آن دو برابر بساك زردرنگ است) و مادگي با يک تخمدان كه در مركز گل قرار گرفته، تشكيل شده­است. از قسمت تخمدان خامه باريك و بلندي به رنگ زرد روشن به طول 7 تا 10 سانتي­متر خارج مي­گردد و در انتها به سه کلاله بوقي شکل به رنگ قرمز عنابي که طول هر رشته 2 تا 3 سانتي­متر است ختم مي­شود. اين سه کلاله پس از خشک شدن، زعفران تجاري را تشکيل مي­دهند که معطر و داراي بوي تند و طعمي تلخ است. تعداد برگ­هاي هر پداژه که داخل يک چمچه قرار دارد بين 3 تا 20 عدد و طول برگ­ها 19 تا 60 سانتي­متر و عرض آن­ها بين 3 تا 6 ميلي­متر است. تكثير زعفران به وسيله پياز توپر (Corm) صورت مي­گيرد، زيرا به علت تريپلوئيد بودن گياه، بذري در آن توليد نمي­شود. جنس زعفران داراي طيف وسيعي از نظر تعداد كروموزوم مي­باشد ولي در تمامي منابع زعفران خوراكي 2n=24 ذكر  شده­است. پيازچه­هاي جديد اغلب در بالا و تعداد کمي هم در اطراف و قاعده پياز قبلي به وجود    مي­آيد (4 و 2). شکل زير اندام­هاي گياه زعفران را نشان مي­دهد.

شکل 1- اندام­هاي گياه زعفران

 

تاریخچه زعفران

تاريخچه زعفران

زعفران با نام علمي كركوس ساتيوس Crocus Sativus  از خانواده زنبقيان Iridaceae  مي باشد. در برخي منابع، مثلا در  دائره المــعارف آمريكانا   Americana Encyclopedia   ذكر شده است كه اين كلمه از كريكوس Corycus كه نام منطقه اي در سيليسيا Cilicia واقع در شرق مديترانه مي باشد گرفته شده است. عده اي مبداء زعفران را ايالت قديم ماد ايران مي دانند، برخي از محققين نيز خاستگاه زعفران را در منطقه وسيعتري از كره زمين شامل يونان، تركيه، آسياي صغير و ايران مي دانند.
ايرانيان ضمن صدور زعفران به بسياري از نقاط جهان باستان، خواص آن را به يونانيها، روميها، چينيها و اقوام سامي  از جمله عربها معرفي كردند و شيوه زراعت آن را در سده هاي اول تا چهارم هجري به امم اسلامي پيرامون مديترانه آموختند. به اين ترتيب كه نخستين زعفران زارها به وسيله ايرانيان تبعيد شده توسط معاويه در نواحي شام داير شدند، سپس كاشت زعفران در شمال افريقا  و اندلس (اسپانياي اسلامي) وصقليه (سيسيل) رواج يافت و اقوام ايراني همچون رستميان و بنوطبري در انتقال فرهنگ زعفرانكاري  مؤثر بودند.
مستندات تاريخي بيانگر اين واقعيت است كه ايرانيان از روزگاران كهن به زر و زعفران علاقه و توجهي بليغ داشته اند به طوري كه در جشن ها و سرور ها و مجالس بزم و نشاط مانند عروسي ها و اعياد، يا استقبال از بزرگان و زائران زر و زعفران نثار قدمها مي كردند. در برپايي با شكوهتر اين گونه آئين ها،  ضمن آذين بندي و آينه بندان، سكه هاي زرين و سيمين را به همراه زعفران  و گل و نقل بر سر عروس و داماد يا شخصيتهاي مورد نظر، و گاهي همه حاضران در اين گونه مراسم  مي ريختند. در برخي ازمراسم زعفران را به تنهايي، يا همراه با مشك وعنبر و عود دود مي كردند و گلاب مي پاشيدند.
درعصرهخامنشيان زعفران براي تزئين گرده هاي نان ومعطر كردن خوراكها به كار مي رفته است. فرديناند يوستي ضمن شرح زندگاني داريوش نوشته است: ((شاه ايران تن خود را روغني معطر مي ماليد كه عبارت بود از مخلوط روغن آفتاب گردان كه در پيه شير پخته و با زعفران و شراب خرما تهيه ميشد)). در دوره پارتها زعفران ايران به يونان و روم مي رفت، بعدا چين هم از مشتريان زعفران ايران شد. در عصر ساسانيان كاشت زعفران در قم و بون نيز رايج گرديد و مرغوبيت محصول آنها شهرت يافت. در همان روزگار زعفران در پرداخت كاغذهاي گران قيمت كاربرد پيداكرد، اما پيشتر از آن محلول  زعفران به عنوان مركب تحريراستفاده مي شد،وتا قرنها بعددرتركيب مركبهاي تحرير مرغوب به كار مي رفته است. از انواع مركب زعفراني كم رنگ و پر رنگ (از زرد كمرنگ تا قرمز خونين) براي نوشتن عنوان فرمانها و نامه هاي سلاطين و خليفگان و امرا، و همچنين در تحرير عنوانها و سرفصلهاي كتب و رسالات و نيز در تذهيب و تشعير ، و در تصوير ها و نقوش حواشي و متن استفاده مي شده است. افزون بر اينها در تحرير دعاهاي مقدس و همچنين تعويذ ها و طلسم هاي خاص  بر روي كاغد و پارچه و گاهي كفن، مركب زعفران به كار مي رفته است .
در منابع پهلوي زعفران با نام پارسي (كركم) ثبت شده است. در يك ترجمه بندهش زعفران جزو اسپرغم ها يا عطرها يا گياهان خوشبوي به حساب آمده، و در ترجمه ديگري از اين كتاب، زعفران در شمار گياهان رنگ كننده پارچه ذكر شده است. كلمه زعفران يك واژهء عربي يا احتمالا معرب است كه ريشه و وجه اشتقاق آن ناشناخته مانده، گو اينكه در منابع غربي براي اين كلمه و كلمه  كركم  مبناي سومري  عنوان شده است. اين نظر قابل تامل در صورتي به واقعيت نزديك است كه مبدا سومريان از نواحي زعفران خيز ايران باشد، يا بتوان آنها را همان بوميان رانده شده از ايران زمين، پس از هجوم آرياهاي دامدار و شبان پيشه پنداشت.
در منابع لغت فارسي و عربي دهها كلمه به معني زعفران ثبت شده است. اما اين كلمات به ندرت در مآخذ و متون كهن فارسي به كار رفته است. مثلا كلمه كركم در نوشته ها و سروده هاي فارسي در موارد بسيار اندك ذكر شده است، اما كلمه زعفران با همه خصلتها و خصوصيات و خواص نباتيش  مورد توجه بسياري از ادبا و نويسندگان و شاعران قرار گرفته است، به طوري كه با جرأت مي توان گفت كلمه زعفران و تعبيرات و تشبيهات مربوط به آن به اندازه اي كه در منابع و متون و دواوين فارسي آمده در آثار مكتوب هيچ يك از السنه جهاني به كار نرفته است.
كشت زعفران در گذشته اي بسيار دور در غالب مناطق مركزي ايران متداول بوده است. شهرت زعفران قم در زمان قبل از اسلام حكايت از پيشينه كشت اين گياه در ايران قديم دارد. در قرن دهم ميلادي كشت زعفران توسط اعراب (كه خود اعراب نيز آن را از ايرانيان آموخته بودند) در اسپانيا متداول گرديد و متعاقب آن در قرن هجدهم در ناحيه اي به نام Walden در Essexانگلستان رواج داشته و امروزه اين محل به نام Saffron Walden معروف است .
به طوري كه از نوشته هاي ادبي و پزشكي هندوستان برمي آيد ، زعفران از دير باز براي مردم آن سرزمين شناخته شده بوده است. همچنين زعفران نزد مردم مصر، يونان، كليميان، هندوها و مسلمانان از توجه خاصي برخوردار بوده است.

گياهشناسي 

زعفران با نام علمي ( .Crocus Sativus L ) از خانواده زنبقيان (Iridaceae) گياهي علفي، چند ساله، بدون ساقه و پيازدار است. پياز زعفران از نوع توپر و تقريبا كروي شكل با قطر 3 تا 5 سانتي متر و پوششي قهوه اي رنگ مي باشد كه در زير خاك قرار مي گيرد. هر پياز 6تا 9 برگ باريك، نظير برگ علفهاي چمني توليد مي نمايد. ريشه هاي زعفران ازنوع افشان هستند كه از قــاعده پيازها و از روي دايــره محيطي آن مي رويند.  گل زعفران اولين اندامي است كه در اوايل پاييز ظاهر مي شود. در سال اول كشت، به علت ضعف پيازها و عدم استقرار كامل آنها در خاك و كشت عمقي، جوانه هاي گل توان كافي براي رويش ندارند و حتي برگها در سال اول ديرتر از معمول ظاهر مي شوند. پوشش گل از سه كاسبرگ و سه گلبرگ همرنگ بنفش تشكيل مي شود، به طوريكه تشخيص كاسبرگها از گلبرگها مشكل مي باشد. تعداد پرچمها سه و طول ميله پرچم دو برابر بساك است. بساك زعفران زرد رنگ مي باشد. مادگي در مركز گل قرار گرفته و داراي يك تخمدان است و از قسمت تخمدان خامه باريكي خارج مي گردد. خامه طويل و كشيده بوده به رنگ زردكمرنگ است كه به يك كلاله شفاف قرمز نارنجي سه شاخه اي به طول3-2 سانتي متر ختم مي شود. سه كلاله همراه با خامه پس از خشك كردن، زعفران تجارتي را تشكيل مي دهند.

 

اندامهاي مختلف گياه زعفران  

تكثير زعفران از طريق ايجاد پيازچه هاي  جديد كه از پياز مادر توليــد مي شود صورت مي گيرد. پياز زعفران در ماههاي تابستان به صورت غيرفعال و راكد در زمين باقي مي ماند و رشد دوباره خود را در حدود پايان تابستان شروع مي نمايد. بر طبق گزارشات موجود چندين واريته شناخته شده در كشورهاي مختلف كشت مي گردد.

تقسيم بندي انواع زعفران

در ايران معمولاً زعفران توليدي به چند شكل تقسيم بندي مي شود. يكي از اصطلاحاتي كه از ديرباز در اين زمينه مورد استفاده قرار مي گرفته  زعفران دخترپيچ  است. اين نوع زعفران  شامل قسمت كلاله و خامه، (قسمت سرخ و قسمت سفيد يا زردرنگ زعفران) مي باشد كه در فارسي به آن زعفران دسته‌اي نيز گفته مي‌شود، و در خارج از كشور آن را به عنوان زعفران Bunch (دسته اي) يا Red & White(سرخ و سفيد) مي شناسند. در واقع قسمت قرمز دراين نوع زعفران بايدبين 75-70% باشد و قسمت ريشه يا كنج آن حدود30-25% است.
از نامهاي جديدتري كه بعداً مرسوم شد، زعفران سرگل يا به اصطلاح عاميانه زعفران سرقلم بود كه از زعفران دسته اي توليدگرديد، بدين نحو كه قسمتهاي زرد آن رابا قيچي كردن وسپس با استفاده از روش الكتريسيته ساكن جدا نمودند و زعفراني  تميزتر و كاملاً قرمز به دست آوردند كه در زبان انگليسي به آن All-Red (كاملا سرخ) گويند و مشابه زعفراني است كه كوپه  Coupé (قطع شده يا بريده)خوانده مي شود.  بعدها  زعفرانهايي را كه براي تهيه آنها مستقيماً قسمت قرمز(تنها شامل مقدار بسيار كمي از زردي) را از گل جدا مي‌كنند  پوشالي ناميدند، شايد  به اين دليل  كه اين نوع يك حالت حجيم و پوشال مانند پيدا مي‌كند، كه البته پايگاه معتقداست اين اسم مناسبي نيست و بايد نام بهتري براي اين نوع زعفران انتخاب شود. هر كدام از اين زعفرانها ممكن است درجه يك يا دو و مرغوب يا نامرغوب باشند و هيچيك را نمي توان به ديگري ترجيح داد. آنچه كه مسلم است قدرت رنگدهي و كيفيت زعفران دسته به مراتب پايين تر از انواع ديگر زعفران است، همينطور از نظر  روش خشك كردن چون با تاخير خشك مي شود و در واقع بخشي از قدرت رنگدهيش را در طول فرآيند خشك كردن از دست مي دهد كيفيت پايين تري دارد.

برخلاف نتايج بررسيهاي علمي و آناليزهاي انجام شده برخي تصور مي كنند زعفران دسته‌اي و حتي ريشه يا كنج داراي عطر بيشتري است. اين كاملاً اشتباه است، زيرا منشا مواد موثره زعفران (كروسين، پيكرو كروسين و سافرانال، مخصوصاً كروسين موجود در قسمت زردي(كنج) زعفران، كلاله آن است و مواد مذكور  در اثر حركت در بافت گياهي از كلاله به آنجا انتقال پيدا كرده اند، خود زردي(كنج) نه تنها داراي مقدار قابل توجهي از آنها نيست(در مقايسه باكلاله) بلكه كروسين موجود در آن صفر است. از نظر عطر نيز تنها به اين علت كه به سبب نوع بافت گياهيش امكان جذب رطوبت بيشتري از كلاله دارد، معطرتر به‌نظر مي‌رسد.

وقتي زعفران سرگل را از زعفران دسته‌اي جدا مي‌كنيم، قسمت ريشه يا سفيد كه در فارسي به آن كنج يا سفيد زعفران و در اروپا به آن white (سفيد) يا style (خامه)گفته مي‌شود،جدا مي‌شود  و در واقع نمي توانيم آن را زعفران تلقي كنيم. اين ماده كنج زعفران ناميده مي شود و تعريف زعفرن را شامل آن نمي‌دانيم.

از تقسيم بنديهاي ديگري كه وجود دارد تقسيم بندي است كه توسط بعضي از شركتها مورد استفاده قرار گرفته و در آن زعفران برمبناي كيفيت به درجه هايي تحت عناوين 1و 2و3 يا 1و2و3و4 و همينطور حروف انگليسي مثل A،B و C درجه بندي شده اند. اينها استانداردهاي كارخانه‌اي هستند، و اميدواريم در آينده پايگاه زعفران بتواند با كمك موسسات ذيربط مثل مؤسسه استاندارد و اتحاديه صادركنندگان و ساير بخشها يك نامگذاري واحد را براي زعفران ايران رايج نمايد.

زعفران و هنر

از ميان هنرهاي بسياري كه نزد ايرانيان يافت ميشود، در حال حاضر حداقل به دو هنر بسار قديمي مي توان اشاره كرد كه در آنها از زعفران استفاده شده است. اين دو عبارتند از تذهيب و فرشبافي (در اينجا ذكر دو نكته لازم  است، اول اينكه منظور نگارنده از اين كلمات هنرهايي هستند كه منشا ايراني دارند، در غير اينصورت هنرهايي مانند نقاشي و خوشنويسي از شناخته شده ترين هنرهايي هستند كه مي توان در آنها از زعفران استفاده كرد، نكته دوم اين كه احتمالا از اين ماده در هنرهاي ديگري نيز استفاده شده است كه اثبات صحت و سقم اين موضوع نياز به بررسي دارد.)

در فرشهاي ابريشمين كه با رنگهاي طبيعي توسط استادان بزرگ ايران از قرون مختلف بافته شده، به اقصي نقاط دنيا رفته وشهرت جهاني دارند، از زعفران به عنوان يك رنگ طبيعي و با ثبات استفاده گرديده، همينطور در كتب خطي در خوشنويسيهاي مختلفي كه استادان اين هنر انجام داده اند از زعفران به عنوان يك مركب يا جوهر ارزشمند و بادوام استفاده شده وبرخي از سلاطين به دليل اعتقادي كه به يمن زعفران داشتند دستور مي داده اند كه  فرامين، احكام  و ساير موارد مهم  با زعفران نوشته شوند، كما اين كه اين باور در ذهن بسياري از مردم عادي نيز ريشه دوانيده است، مثلادرنوشتن بعضي از ادعيه مورد اعتقاد مردم بر پوستهاي مختلف وپارچه ها اززعفران استفاده مي شده  است. علاوه بر اين در سالهاي اخير هم از اين ماده ارزشمند در نقاشي، مجسمه سازي و هنرهاي ديگر بهره گرفته شده است.

 

هپاتیت ب

هپاتیت ب

ویروس‌های هپاتیت ب نوعی از ویروس هپاتیت است که در کبد انسان جایگزین شده و تکثیر می‌نمایند مواد تولید شده توسط این ویروس‌ها به گردش خون می‌ریزد. انجام آزمایشات خونی حساس، تکثیر ویروس در بدن را مشخص می‌نماید. کسانی که ویروس هپاتیت ب را به مدت بیش از شش ماه در خون شان داشته باشند ناقل این بیماری هستند. این افراد حال عمومی خوبی دارند و گاهی با انجام آزمایشات نیز اختلالی در کار کبد دیده نمی‌شود. در چنین شرایطی ویروس به صورت مسالمت آمیز در داخل بدن وجود دارد ولی به کبد آسیبی نمی‌رساند در صورت انتقال ویروس هپاتیت ب از مادران آلوده به نوزادان، احتمال باقی ماندن عفونت و ناقل شدن نوزادان زیاد است و عمده ناقلین هپاتیت به در کشور ما شامل این موارد است.

بیماری حاد هپاتیت ب در ۹۰ درصد به طور خود به خود بهبودی یافته و ویروس هپاتیت ب نیز به صورت کامل از بدن دفع شده و خارج می‌شود. ولی در ۱۰ درصد موارد ویروس در بدن باقی مانده و حالت ناقل هپاتیت ایجاد می‌شود.عامل بیماری هپاتیت در خون و همه ترشحات بدن (مانند بزاق، عرق و...) افراد ناقل وجود دارد البته این ویروس تا به حال در مدفوع یافت نشده‌است. بهترین راه پیشگیری از ابتلا به این بیماری، شناخت راه‌های انتقال آن است. تنها مخرن این ویروس انسان است و انتقال آن از فرد آلوده به فرد سالم می‌باشد. در قدیم مهم‌ترین علت ابتلا به هپاتیت ب استفاده از خون و فراورده‌های ان بوده‌است ولی امروزه با ازمایش خون می‌توان این الودگی را مشخص نمود و به همین خاطر خون‌ها مورد بررسی قرار گرفته و انتقال این بیماری از طریق خون دیگر به آسانی صورت نمی‌گیرد.

کارکنان بیمارستان‌ها، پزشکان، پرستاران و مراقبین بهداشتی که در تماس با بیماران و یا خون انها هستند، در معرض عفونت هپاتیت و انتقال آن قرار دارند و به همین دلیل واکسیناسیون هپاتیت ب و رعایت دستورات بهداشتی و مرابتی در این دسته از افراد توسیه می‌شود.

به طور خلاصه سه راه عمده زیر راه‌های اصلی انتقال هپاتیت ب می‌باشد:

اطلاعات اولیه

هپاتیت B بوسیله ویروس HBV بوجود می‌آید. می‌توان افراد را علیه این بیماری واکسینه کرد. این ویروس در خون ، منی و مایعات واژینال وجود دارد و از طریق تماس جنسی ، وسایل آلوده تزریق دارو منتقل می‌شود. زنان باردار آلوده می‌توانند از طریق جفت یا در موقع زایمان ، ویروس را منتقل کنند. میزان HBV در خون نسبت ویروس هپاتیت Aبیشتر است و همین باعث انتقال راحت‌تر آن می‌شود. هپاتیت B منتقل شده از مادر به نوزاد در موقع تولد می‌تواند به دو شکل مزمن و حاد دیده شود. مزمن یعنی دستگاه ایمنی بدن تا 6 ماه نمی‌تواند ویروس را شناسایی و نابود کند، در حالی که ویروس برای ماهها و سالها در کبد باقی مانده و به فعالیت و تکثیر ادامه می‌دهد.

این باعث سرطان کبد و آسیب آن می‌شود. کمتر از 10 درصد بزرگسالان بیماری را به شکل مزمن نشان می‌دهند، در حالی که این رقم در کودکانی که در موقع تولد آلوده شده‌اند به 90 درصد و در نوجوانان به 30 - 25 درصد می‌رسد. خطر ابتلا به ویروس در بزرگسالان بستگی به سلامتی دستگاه ایمنی دارد. برای مثال افرادی که دستگاه ایمنی آنها به دلایلی مانند پیوند عضو ، دیالیز و مشکلات کلیوی ، شیمیوتراپی و ایدز تضعیف شده است بیشتر از افراد سالم مبتلا می‌شوند. گزارشها نشان داده است که 90 درصد افراد مبتلا به ایدز به هپاتیت آلوده شده‌اند و از این تعداد 15 درصد ، آن را به شکل مزمن نشان می‌دهند.

نشانه‌های بیماری

تمام افراد آلوده شده با این ویروس علایم بیماری حاد را نشان نمی‌دهند. 40 - 30 درصد افراد آلوده شده علامت خاصی را نشان نمی‌دهند. معمولا علایم حدود 6 - 4 هفته بعد از ورود ویروس بروز می‌کند. مانند هپاتیت A افراد آلوده شده با ویروس هپاتت B حاد احساس بیماری می‌کنند و قادر به انجام کاری نیستند. کمتر از یک درصد افراد آلوده این بیماری را به شکل خیلی شدید و سریع نشان می‌دهند که منجر به از کار افتادن کبد و مرگ می‌شود.

اگر دستگاه ایمنی نتواند بیماری را تا 6 ماه مراقبت کند، شخص علایم هپاتیت مزمن را نشان می‌دهد. نشانه‌های هپاتیت مزمن مشابه هپاتیت حاد باشد. معمولا در افرادی که چندین سال است مبتلا به بیماری هستند گروهی از علایم اضافی را نشان می‌دهند. این علایم شامل کهیر ، جوشهای پوستی ، آرتریت ، سوزش یا مورمور کردن در بازوها و پاها (Polyneuropathy) می‌باشد.

 

 

چگونگی تشخیص هپاتیت B

اولین راه تشخیص استفاده از آزمایش خون است که آنتی ژنها و آنتی بادیها که بوسیله دستگاه ایمنی در مقابل ویروس ساخته می‌شود را مشخص می‌کند. آزمایشهای ضروری برای تشخیص آلودگی ، تشخیص آنتی ژن HBSAg (آنتی ژن سطحی B) و دو آنتی بادی HBS ( آنتی بادی مربوط به آنتی ژن سطحی) و آنتی بادی HBC ( آنتی بادی مربوط به آنتی ژن مرکزیB) می‌باشد.

آزمایش با ویروس HBV

بوسیله آزمایش بار ویروسی می‌توان تعداد ویروس را در خون مشخص کرد. اگر بار ویروسی بیشتر از صد هزار نمونه در میلی‌لیتر باشد نشان دهنده فعالیت ویروس در کبد می‌باشد. وقتی بار ویروس از این مقدار بالاتر رود و آنزیمهای کبدی نیز افزایش یابد درمان باید شروع شود. اگر تعداد کمتر از این مقدار باشد و HBe Anti مثبت و HBeAg منفی باشد باید دستگاه ایمنی را کنترل کرد. در این حال نیز ویروس می‌تواند منتقل شود.

آزمایش آنزیمی کبدی

آزمایش آنزیم کبدی میزان آنزیمهای کبد مانند آلانین آمینو ترانسفراز (ALT) و آسپارتات آمینو ترانسفراز (AST) را مشخص می‌کند. افزایش این آنزیمها نشانه آسیب کبد است. در هپاتیت حاد این آنزیمها افزایش پیدا می‌کند ولی موقتی است و ندرتا مشکلات دراز مدت کبدی بوجود می‌آورد. در هپاتیت مزمن مقدار ALT کبد به شکل دوره‌ای یا دائمی افزایش می‌یابد و خطر آسیبهای کبدی دراز مدت را افزایش می‌دهد.

بیوپسی کبد

این روشها میزان آسیب کبدی را مشخص نمی‌کنند به همین دلیل از بیوپسی کبد استفاده می‌شود. بیوپسی برای افرادی که بار ویروسی خیلی بالاتر از صد هزار دارند و آنزیمهای کبد در آنها افزایش پیدا کرده است استفاده می‌شود.

ارتباط هپاتیت B و ایدز

بزرگسالانی که به ویروس هپاتت B آلوده شده‌اند کمتر از 10 درصد احتمال دارد آلودگی را به شکل مزمن نشان دهند ولی اگر شخص به ایدز مبتلا باشد این احتمال به 25 درصد می‌رسد. زیرا این افراد دستگاه ایمنی ضعیفی دارند. در افراد مبتلا به ویروس ، پاسخ به هپاتیت ضعیف شده یا از بین می‌رود. این موضوع باعث فعال شدن ویروس می‌شود و در نتیجه خطر آسیب کبد را افزایش می‌دهد. ارتباط بین ایدز شدت هپاتیت کاملا معلوم نیست ولی گزارشها نشان داده است که در افراد آلوده با هر دو ویروس خطر ابتلا به سیروز کبدی بیشتر می‌شود و بار ویروسی بالاتر می‌رود. همچنین در این افراد خطر از کار افتادگی کبد دو برابر می‌شود.

درمان هپاتیت B

فرد مبتلا به نوع حاد بیماری احتیاج به درمان ندارد و می‌تواند با استراحت و قرصهای ایبوپروفن و نوشیدن مایعات بیماری را تحت نظر قرار دهد. درمان فقط برای افراد مبتلا به هپاتیت مزمن تجویز می‌شود. هدف از درمان ، کاهش بار ویروسی و سطح آنزیمهای کبد می‌باشد. اگر آنتی ژنهای HBSAg و HBeAg از خون پاک شوند درمان متوقف می‌شود.

 

واکسن هپاتیت B

دو نوع واکسن هپاتیت B که محتوی HBSAg می‌باشد در دسترس است. واکسنهای بدست آمده از پلاسمای خون و واکسنهای نوترکیبی. هر دو نوع واکسن حتی اگر پس از تولد تلقیح شوند مطمئن ، ایمنی‌زا و اثر بخش هستند. (آنتی بادی مادری تاثیری بر پاسخ به واکسن نمی‌گذارد) بیش از 90 درصد کودکان حساس پس از سه دوز واکسن ، آنتی بادی محافظت کننده را تولید می‌کنند و در اکثر مطالعاتی که بر کودکان هم گروه برای بیش از 10 سال انجام شده است اثر بخشی واکسن جهت جلوگیری از حامل مزمن شدن از 90 درصد تجاوز می‌کند.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

واکسنهای جدید هپاتیت B

واکسن جدید هپاتیت "بی": جذب از طریق پوست

در جدیدترین برریها، واکسنی برای جلوگیری از عفونت با این ویروس طراحی شده است. برای ساخت این واکسن، دی.ان.ای ویروس به ری ذرات بسیار ریز طلا چسبانده می شود. پودر حاصل بدون نیاز به هیچ وسیله‌ای به رویپویت مالیده و توسط گاز هلیم جذب پوست می‌شود. به محض نفوذ به داخل سلولهای اپیدرمال (لایه بیرونی) پوست، دی.ای.ان از ذرات طلا جدا می‌شود و با تولید مواد ایمونوژنی (ایمن- ژنی) باعث، برانگیختن نظام ایمنی بدن و ایجاد ایمنی علیه این عامل عفونت‌زا می‌گردد. از آنجا که این واکسن فاقد عوامل مسئول در رپلیکاسیون (بازگشت) یا عفونت‌زایی می‌باشد، به خودی خود نمی‌تواند بیماری ایجاد کند.

واکسن ژنی هپاتیت "بی"

برای این نوع هپاتیت، همانند هپاتیت A یک واکسن غیر فعال وجود دارد و آن تزریق گاماگلوبولین است که پس از سرایت بیماری فعال می‌شود. واکسن فعال دیگری نیز وجود دارد که به تازگی از مواد مصون کننده ژنتیکی ساخته شده است و بهترین مصون کننده نسبت به این فرم از هپاتیت است.

ایمنی زایی واکسن ژنی هپاتیت "بی"

بررسی ایمنی زایی واکسن ژنتیکی هپاتیت بی (B) در آزمایشگاه نشان داده شده است که تزریق مقادیر کمی از واکسن ژنی حاوی ژن رمز کننده پادگن سطحی ویروس هپاتیت، قادر به تحریک قوی نظام ایمنی و تولید پادتنهای ضد آنتی ژن می‌شود.
در واکسنهای ژنی به جای استفاده از میکروب یا پروتئین، از دی.ان.ای حاوی رمزهای ژنتیکی پروتئین مربوطه به عنوان واکسن استفاده می‌شود. ژن رمز کننده پادگن سطحی ویروس هپاتیت به یک پلاسمید و یا حامل ژنتیکی مناسب حاوی راه انداز ویروس ساتیومگال کلون می‌شود، به نحوی که تزریق این پلاسمید به عضله یا زیر جلد حیوان آزمایشگاهی سبب القا ژن و تولید مقادیر مناسبی از پادگن مذکور در بافت می‌شود.

در این تحقق مشخص ده واکسن ژنی هپاتیت برتریهای بسیاری نسبت به واکسن پروتئینی ضد هپاتیت "بی" دارد. در این طرح با استفاده از سیستم لیپوزومی برای انتقال دی.ان.ای به سلول، مشخص شده است که یک بار تجویز واکسن ژنی، واکنش ایمنی قوی تری نسبت به واکسن موجود هپاتیت ایجاد می‌نماید. امید است با کسب نتایج مناسب، در آینده مرحله بالینی آزمایش بر روی آنان انجام گیرد.

پیشگیری

امکان واکسیناسیون برای مسافران و کارکنان مراکز پزشکی و غیره که در معرض خطر آلوده شدن با فرآورده های خونی و مایعات بدنی آلوده هستند، وجود دارد. برای هپاتیت B چندین بار واکسن زدن توصیه می شود که در مورد هپاتیت B تا 5 سال ایمنی حاصل می‌شود. در حال حاضر، واکسنی تهیه شده است که بدن را در قبال هپاتیت نوع A و B ایمن می‌کند.

خطر ابتلا به هپاتیت B با واکسیناسیون و رعایت احتیاطهای لازم برای کاهش خطر عفونت کاهش پیدا می‌کند. همچنین باید دانست که همه کشورهای جهان تست غربالگری خون اهدا کننده را جهت تشخیص هپاتیت B انجام نمی‌دهند در حالی که این امر ضروری به نظر می‌رسد.

گروههای پرخطر برای ایمن سازی هپاتیت «ب »

• کلیه پرسنل شاغل در مراکز درمانی بستری و سرپایی که با خون و ترشحات آغشته به خون به نحوی در تماس هستند شامل : پزشکان ،پرستاران ، ماماها ، بهیاران ، کمک بهیاران ، واکسیناتورها ، دندانپزشکان ، کمک دندانپزشکان ، کارشناسان و تکنسینهای آزمایشگاههای تشخیص طبی، نظافتچیان واحدهای بهداشتی درمانی و آزمایشگاههای تشخیص طبی ، دانش آموزان بهورزی ، دانشجویان پزشکی، دندنپزشکی ، پرستاری و مامایی و ... .

 

• بیماران تحت درمان دیالیز و افرادی که بطور مکرر خون یا فرآورده‌های خونی دریافت می‌کنند (تالاسمی، هموفیلی و ...).
• اعضاء خانواده ، فرد +HBsAg ساکن دریک واحد مسکونی
• کودکانی که در کانونهای اصلاح وتربیت نگهداری می‌شوند، کودکان عقب مانده ذهنی و پرسنل مؤسسات نگهداری این کودکان و خانه سالمندان.

 

• آتش نشانها، امدادگران اورژانس ،زندانبانان ،کارشناسان آزمایشگاههای تحقیقات جنایی و صحنه جرم
• افراد دارای رفتارهای پرخطر جنسی و اعتیاد تزریقی که تحت پیگیری مداوم هستند.
• افراد آلوده به هپاتیت C که حداقل یک تست تکمیلی مثبت دارند.
• زندانیانی که دارای رفتارهای پرخطر هستند و محکومیت آنها بیش از 6 ماه می‌باشد.
• رفتگران شهرداریها.

توصیه‌هایی در ارتباط با واکسن هپاتیت ب

• در حال حاضر دوز یار آور واکسیناسیون «هپاتیت ب» توصیه نمی‌شود.
• در صورتیکه نوبتهای قبلی واکسیناسیون «هپاتیت ب» با استفاده یکی از دو نوع واکسن پلاسمایی یا نوترکیبی (Recombinant) باشد، ادامه واکسیناسیون با نوع دیگر در نوبتهای بعدی بلامانع است.
• اگر پس از تولد وتزریق واکسن هپاتیت ب مشخص شود که نوزاد از مادر +HBsAg به دنیا آمده است حداکثر زمان دریافت ایمونوگلوبولین اختصاصی هپاتیت ب یک هفته بعد از تولد می‌باشد.

 

• در صورتیکه نوزاد از مادر +HBsAg متولد شده باشد،باید بطور همزمان نیم میلی لیتر «ایمونوگلوبولین» اختصاصی «هپاتیت ب» در عضله یک ران واکسن «هپاتیت ب» در عضله ران دیگر در اسرع وقت و ترجیحا در ظرف 12 ساعت پس از تولد تزریق شود .در صورت عدم دسترسی به ایمونوگلوبولین اختصاصی ، تزریق واکسن «:هپاتیت ب» به تنهایی نیز در ساعات اولیه پس از تولد حدود 70 تا 80 درصد ایمنی ایجاد می‌کند.

 

• در افراد مبتلا به هموفیلی، واکسن «هپاتیت ب» باید زیر جلد تزریق شود.
• نوزادانی که از مادران +HBsAg متولد شده اند و علاوه بر دریافت نوبت اول واکسن ،ایمونوگلوبولین نیز دریافت شده‌اند در سن 15-9 ماهگی باید از نظر HBsAg و HBsAb کنترل شوند و در صورت لزوم مورد پیشگیری قرار گیرند.
• واکسیناسیون «هپاتیت ب» هیچگونه مورد منع تلقیح ندارد، حتی اگر فرد HBsAg مثبت باشد.

 

• افرادی که جزء گروه پرخطر هستند ودر آنها تجویز واکسن هپاتیت ب توصیه شده ، سه ماه بهد از دریافت آخرین دوز واکسن تیتر آنتی بادی (HBsAb) آنها کنترل و در صورتیکه تیتر آنتی بادی آنها کمتر از ده باشد یک دوره کامل واکسیناسیون (سه نوبت) با دوز دو برابر معمول دریافت نمایند ولی سایر افرادی که جزء گروههای پرخطر نیستند نیاز به بررسی تیتر آنتی بادی ندارند.

 

 

 

هوش اجتماعی چیست

 

هوش اجتماعی

 

هوش از جمله مواردی است که بسیار مورد توجه روان شناسان بوده و در طول تاریخچه روانشناسی تلاش بر این بوده که ماهیت هوش ، انواع آن ، تغییر پذیری آن و ... ، مورد بررسی قرار گیرد. وقتی درباره هوش صحبت می‌شود، ویژگی چون یادگیری سریع زیاد ، محاسبات دقیق و فوری و راه حلهای جدید به ذهن خطور می‌کند.

بطور کلی تعاریف متعددی از هوش صورت گرفته است و بر این اساس طبقات مختلفی از انواع هوش نیز مطرح شده است. ثوراندیک ، اسپیرمن ، ترستون استرن برگ ، گاردنر افرادی هستند که انواعی از هوش را بر اساس تعاریفی که از آن ارائه کرده ساخته‌اند.

 

انواع هوش از دیدگاه ثرندایک

ثرندایک رفتار هوشمندانه را متشکل از توناییهای خاص گوناگون می‌داند. او از سه نوع صحبت می‌کند که افراد مختلف در هر یک از این انواع می‌توانند متفاوت باشند.

·         هوش انتزاعی: این نوع از هوش با اندیشه و نهادها سروکار دارد. در ک روابط اجزا و پدیده‌ها با این نوع از هوش ارتباط دارد. توان درک نظریه‌ها ، ریاضیات و ... به این نوع هوش مرتبط است.

·         هوش مکانیکی: به ویژگیهایی ارتباط دارد که به بهره‌گیری موثر از ابزارها و انجام اعمال و فعالیتها مربوط می‌شود. افرادی که از نظر انجام فعالیتها و مهارتهای عملی بازده خوبی دارند، از هوش مکانیکی بالایی برخورداند.

·         هوش اجتماعی: به توناییهای فرد که ایجاد روابط اجتماعی مناسب را میسر می‌سازد اطلاق می‌شود.

انواع هوش از دیدگاه اسپیرمن

اسپیرمن معتقد است که در همه کارکردهای روانی یک حامل کلی هوشی (g) و شماری از عوامل اختصاصی هوشی (s) وجود دارد. به عبارتی او هوش را به یک نوع هوش کلی و تعدادی هوش اختصاصی تقسیم می‌کند.

انواع هوش از دیدگاه ترستون

ترستون برخلاف اسپیرمن معتقد است که نوعی از هوش به نام هوش کلی وجود ندارد و بلکه هوش از انواعی از استعدادهای نخستین روانی تشکیل یافته است. که شامل هوش کلامی ، استعداد عددی ، درک روابط فضایی ، درک معنای کلامی ، حافظه ، استدلال و ادراک را شامل می‌شود. هوش کلامی روابط واژگان ارتباط کلامی و استعداد عددی سرعت و دقت در عملیات حساب را شامل می‌شود. درک روابط فضایی به استعداد پی بردن به بازشناسی و همگونی شکلها به یاری بینایی اطلاق می‌شود و منظور از درک معنای کلامی عبارت از به خاطر سپردن واژه‌های منحصر به فرد است.

منظور از حافظه ، حفظ کردن هر گونه طرح و نقشه ، شعر و قطعه یا اعداد و ارقامی ، به صورت طولی‌وار است و استدلال به استنتاج قاعده و اصول از موارد مختلف و همچنین توانایی در حل مسائل اطلاق می‌شود. ادراک عبارت است از تمییز دادن اختلافهای اندازه ، شکل ، طول و عرض یا جای خالی واژه‌ها و اندامها در شکلها.

تقسیم بندی هوش به انواع کلامی و عملی (غیر کلامی)

این نوع تقسیم بندی در آزمونهایی چون استنفر و پیته و آزمون هوشی و کسر دیده می‌شود. در سال 1937 ترمن با همکاری مریل تجدید نظری در آزمون هوش استنفرد - بینه به عمل آوردند و آنرا به دو دسته M و C (کلامی و عملی) تقسیم نمودند. هر چند این دسته بندی در تجدید نظر سال 1960 چهار گستره عمده استدلال کلامی ، استدلال انتزاعی ، استدلال کمی و حافظه کوتاه مدت را در انواع هوش که مورد سنجش قرار می‌داد شامل شد.

آزمون وکسلر نیز دو نوع هوش کلامی و عملی را اندازه گیری می‌کنند. 6 نوع آزمون که هوش کلامی را در این آزمون می‌سنجند، عبارتند از اطلاعات عمومی ، درک مطلب محاسبه عددی ، تشابهات ، فراخوانی ارقام یا حافظه عددی و اجزا آزمونهای مربوط به هوش شعاعی عبارتند از: تکمیل تصویرها ، تنظیم تصویرها ، طراحی با مکعبها ، الحاق قطعات رمزگردانی یا رمزنویس.

انواع هوش از دیدگاه اشترن برگ

اشترن برگ که نظریه خود را در دهه 80 میلادی مطرح کرده به اجزای عالیه ، عملیاتی و اجزا کسب معلومات در هوش اشاره می‌کند و بر این اساس وی نیز هوش را به انواع هوش کلامی ، هوش کاربردی و هوش اجتماعی تقسیم می‌کند.

·         هوش کلامی: در این نوع هوش فرد مطالب را به سرعت می‌خواند و می‌فهمد و در سخن گویی واژگان بیشتر و دقیقتری بکار می‌برد.

·         هوش کاربردی: با استفاده از این نوع هوش فرد هوشمند همواره موقعیتها را خوب بررسی می‌کند و مسائل خود را به نحو مطلوب و موفقیت آمیز حل می‌کند.

·         هوش اجتماعی: فرد هوشمند با این نوع از هوش را آن گونه که هستند می‌پذیرد، پیش از سخن گفتن می‌اندیشد و رفتار و کردارش با سنجیدگی و ژرف نگری همراه است.

انواع هوش از دیدگاه گاردنر

هاوردگاردنر روان شناس آمریکایی را در هفت نوع جداگانه مشخص کرده است: هوش زبانی یا کلامی ، هوش هنر موسیقی ، هوش منطق ریاضی ، هوش فضایی ، هوش حرکات بدنی ، هوش اجتماعی و هوش درون فردی یا مهار نفس. گاردنر معتقد است که افراد آدمی برای هر مساله خاصی ، هوش مربوط به آن مساله را بکار می‌برند.

مباحث مرتبط با عنوان

آیا شما هوش اجتماعی دارید

مقدمه

موقع زنگ تفریح در مدرسه پیش دبستانی است، گروهی از پسرها و دخترها بر روی علف‌ها می‌دوند. سارا زمین می‌خورد و زانویش زخم می‌شود و شروع به گریه می‌کند. اما همه‌ پسرها به جز شهلا که می‌ایستد به دویدن ادامه می‌دهند. سارا همچنان گریه می‌کند تا این که شهلا به نزدش می‌رود و زانوی خودش را می‌مالد و می‌گوید: من هم زانویم زخم شده.! روان‌شناسان این چنین رفتاری را هوش بین فردی می‌نامند. شهلا معمولا احساسات همشاگردی‌های خود را خیلی خوب تشخیص می‌دهد و خیلی سریع با آن‌ها ارتباط برقرار می‌کند.

این فقط شهلا بود که به درد و ناراحتی سارا توجه کرد و سعی کرد به او دلداری بدهد، اگرچه تنها کاری که توانست بکند مالیدن زانوی خودش بود. شهلا با همین عمل کوچک خود نشان داد که استعداد درک دیگران را دارد. چنین مهارت‌هایی در دوره‌ پیش دبستانی جوانه‌های استعدادهایی هستند که بعدها در زندگی پخته و کامل می‌شوند و برای برقراری رابطه‌ نزدیک و صمیمانه با دیگران ، در ازدواج ، دوستی یا شرکت در کار اساسی هستند.

خصوصیات افراد دارای هوش اجتماعی

هاچ و گاردنر معتقدند هرکس چهار خصوصیت زیر را داشته باشد، صاحب هوش بین فردی است:

سازماندهی گروه

داشتن ابتکار عمل برای هماهنگ کردن فعالیت‌های عده‌ای از افراد. این استعدادها را می‌توان در کارگردانان تئاتر ، افسران ارتش و مدیران شرکت‌ها و سازمان‌های مختلف مشاهده کرد. در کودکی ، این گونه افراد در زمین بازی ، کاپیتان تیم هستند و درباره‌ نحو‌ه بازی تصمیم‌گیری می‌کنند.

مذاکره برای حل مسائل

استعداد میانجی‌گری ، جلوگیری از بروز اختلاف ، حل و فصل دادن به مشکلات. افرادی که از این خصوصیت برخوردارند برای داوری کردن در مشاجرات مناسب هستند و نقش میانجی را خیلی خوب بازی می‌کنند. برای مشاغل سیاسی و حقوقی عالی هستند. در کودکی همان کسانی هستند که بحث و جدل در زمین بازی را فرو می‌نشانند.

روابط شخصی

استعداد همدردی و دلجویی از دیگران. کسی که دارای این ویژگی باشد، خیلی راحت با دیگران روبرو می‌شود و در قبال احساسات دیگران احساس مسئولیت می‌کند. هنر ایجاد رابطه. این گونه افراد می‌توانند همسران قابل اعتماد ، رفقای صمیمی ، شرکای تجاری مناسب و بازیکنان تیمی خوبی باشند. در دنیای تجارت می‌توانند مامور فروش یا مدیران شایسته‌ای باشند. برای شغل معلمی عالی هستند. بچه‌هایی مثل شهلا با همه افراد دورو بر خود خیلی خوب کنار می‌آیند و به راحتی داخل بازی می‌شوند و همواره شادند. این گونه بچه‌ها احساسات دیگران را از روی چهره شان به خوبی می‌خوانند و در بین همشاگردی‌های خود خیلی محبوب هستند.

تجزیه و تحلیل اجتماعی

شناخت و بصیرت درونی راجع به عواطف. انگیزه‌ها و علایق دیگران. این گونه افراد به راحتی می‌توانند با دیگران رابطه صمیمی برقرار کنند. آن‌ها با این توانایی خود می‌توانند مشاور یا روان‌درمانگر خوبی باشند و اگر کمی بر طبع ادبی خود نیز بیفزایند، رمان نویسان خوبی از آب درمی‌آیند.

مهره مار

مهارت‌های فوق ، عوامل ضروری بر جذبه جادویی و موفقیت‌های اجتماعی هستند. افرادی که از هوش اجتماعی خوبی برخوردارند، به راحتی با دیگران رابطه برقرار می‌کنند، احساسات و واکنش‌های مردم را به خوبی پیش‌بینی کرده و به آن جهت می‌دهند و مشاجرات را حل و فصل می‌کنند. آن‌ها از آن دسته افراد هستند که همه دوست دارند با آن‌ها باشند. چون رفتارشان دلگرم کننده و روحیه بخش است و خلاصه مهره مار دارند.

آیا همه خوش‌برخوردها قابل اعتمادند؟

اما اگر این مهارت‌های اجتماعی به کمک درک هوشمندانه‌ای از احساسات و نیازهای حقیقی شخص متعادل نشوند، آن گاه ممکن است به موفقیت‌های اجتماعی توخالی و بی‌ثباتی منجر گردند. این اظهار نظر مربوط به مارک اسنایدر روان‌شناس دانشگاه مینه‌سوتا است که در مورد افرادی تحقیق کرده است که مهارت‌های اجتماعی‌شان آن‌ها را به بوقلمون صفتان اجتماعی تبدیل کرده است. بوقلمون صفتان اجتماعی کسانی هستند که هر کاری را برای مورد توجه واقع شدن انجام می‌دهند. اسنایدر می‌گوید :نشانه‌ کسی که به بوقلمون صفتی دچار شده این است که وی از نظر اجتماعی خیلی محبوب و دوست داشتنی است، ولی روابط خصوصی پایدار و ارضا کننده‌ای ندارد. به هرحال روش صحیح آن است که مهارت‌های اجتماعی را با صداقت کامل مورد استفاده قرار دهیم.

بوقلمون صفتان اجتماعی اگر لازم باشد برای پسند مردم یک چیز می‌گویند، اما چیز دیگری را انجام می‌دهند. آن‌ها به راحتی با این تضاد که میان چهره‌ اجتماعی و چهره‌ فردی و خصوصی‌شان وجود دارد، کنار آمده و زندگی می‌کنند. چنین افرادی به جای آن که به سادگی احساس واقعی خود را بروز دهند همواره در جستجوی نشانه‌ای هستند تا بفهمند دیگران چه انتظاری از آن‌ها دارند. آن‌ها از قابلیت‌های اجتماعی خود استفاده کرده و اعمال خود را با موقعیتهای متمایز اجتماعی تنظیم می‌کنند و در هر جمعی به رنگ خاصی در می‌آیند تا مورد توجه و پسند دیگران قرار بگیرند.

چگونه می‌توان شناخت؟

نوع دیگری از خویشتن نگری وجود دارد که بوقلمون صفتان اجتماعی را از کسانی که مهارت‌های اجتماعی خود را با خلوص نیت بکار می‌برند متمایز می‌کند و این همانا صادق بودن با خویشتن است. زیرا باعث می‌شود اعمال و رفتار شخص ، بدون در نظر گرفتن پیامدهای اجتماعی ، با عمیق‌ترین احساسات و عواطف وی هماهنگ گردد. این صداقت عاطفی بطور آگاهانه راه را بر هر نوع فریب و نیرنگ می‌بندد، اقدام شجاعانه‌ای که بوقلمون صفتان اجتماعی هرگز جرات انجام آن را ندارند.

 

خلاقیت

 

خلاقيت

تعريف خلاقيت

يك فكر يا ايدة جديد كه تركيبي از ايده هاي قديمي است را خلاقيت گويند. داشتن توانايي ساخت ايده هاي نو به توانايي شما در تشخيص ارتباط بين موارد ظاهراً غير متجانس بستگي دارد.

خلاقيت يعني كنار هم قرار دادن افكار و ايده هايي كه تا قبل از اين پنداشته مي شد به يكديگر ربطي ندارند. اين توانايي شماست كه افكار مختلف را با يكديگر تركيب كنيد و يك ايده نو كه مفيد هم هست بوجود آوريد.

آن گونه كه به نظر مي رسد ظاهراً مسئله اي وجود ندارد كه نتوانيد حل كنيد هدفي وجود ندارد كه نتوانيد به آن برسيد هيچ مانعي وجود كه نتوانيد از آن بگذريد اگر بدانيد چگونه از قدرت خلاقيت مغز خود استفاده كنيد تا هر مشكلي را مانند يك اشعه ليزر از زندگي خود جدا كنيد و دور بيندازيد.

مقدمه

آرامش زندگی در گرو برآوردن نیازهاست. نیازها به طور کلی به 5 گروه تقسیم می‌شوند:

·         نیازهای فیزیولوژیکی

·         نیاز به امنیت

·         نیازهای اجتماعی

·         نیاز به احترام

·         نیاز به خودیابی

که بترتیب نیازهای اولی نیازهای رده پایین و نیازهای آخری نیازهای رده بالا به حساب آمده و نیاز به خودیابی حد بالای نیازهاست.
برآورده شدن مناسب نیازها شرط لازم برای بوجود آمدن آمال و آرزوهاست. به عنوان مثال یک فرد گرسنه و آواره هرگز به فکر پرواز بر فراز کوهها نخواهد افتاد. بسیاری نیز معتقدند که خلاقیت در نیاز متولد می‌شود همانگونه که بسیاری از اختراعات بزرگ نه محصول تعریف مشکلی خاص بلکه برای برآورن نیازی خاص به وجود آمده‌اند.

اصول اولیه خلاقیت

به طور کلی خلاقیت فرایندی است که طی زمان ادامه داشته و ابتکار، انطباق‌پذیری و تحقق از خصوصیات بارز آن به شمار می‌آیند و می‌تواند جوابگویی برای مشکلات باشد. برخی از محققان اصولی برای مشخص شدن مرزهای خلاقیت تعریف نموده‌اند: اول اینکه خلاقیت متضمن پاسخ یا مفهومی نو باشد یا آنکه احتمال وقوع آن بسیار کم باشد. اما باید توجه داشت که نو بودن و اصالت با آنکه شرط لازم خلاقیت است اما کافی نیست. زمانی یک پاسخ را می‌توان بخشی از یک فرایند خلاقیت به شمار آورد که تا اندازه‌ای با واقعیت مطابقت داشته یا اصولاً واقعی باشد. دوم خلاقیت باید گره‌ای را بگشاید یا با وضعیتی تناسب داشته و یا مقصود معینی را برآورد. سوم، خلاقیت واقعی مشروط به دوام آن بینش ابتکاری، ارزیابی و تفسیر و رشد آن باشد. در جمله‌ای کوتاه می‌توان اینگونه بیان کرد «خیلی‌ها ایده‌های خوب دارند اما عده کمی آنها را عملی می‌کنند». همچنین یکی از عواملی که معمولاً با خلاقیت مربوط می‌دانند موضوع هوش است.

وجوه هوش

یک مبنای طبقه‌بندی، نوع فرایند و یا نحوه عملکرد خاصی است که انجام می‌گیرد. این نوع طبقه‌بندی شامل 5 گروه اصلی از توانشهای هوشی می‌باشد که عبارتند از عوامل

·         شناخت

·         حافظه

·         تفکر همگرا

·         تفکر واگرا و

·         ارزشیابی

شناخت، کشف و یا کشف دوباره و بازشناسی است. حافظه عبارت از حفظ آن چیزی است که درک شده است. در تفکر واگرا ما در جهات متفاوت تفکر می‌کنیم، گاهی به تفحص می‌پردازیم و گاهی در جستجوی تنوع هستیم در حالی که در تفکر همگرا اطلاعات به یک جواب درست و یا به بهترین جواب شناخته شده و قراردادی منتج می‌گردد. واضح است که یکی از توانشهای تفکر واگرا گوناگونی پاسخهایی است که تولید می‌شود. این نوع تولید تماماً زاده اطلاعات ارایه شده نیست. در اینجاست که مبحث انعطاف‌پذیری در تفکر پیش می‌آید که از مباحث اصلی خلاقیت به شمار می‌آید.
با این حال در بررسی افراد خلاق این نتیجه به دست آمده است که اگر چه داشتن حد معینی از هوش لازم است ولی شرط کافی نیست و لزوماً افراد با هوش خلاق نبوده‌اند در حالی که افراد با هوش متوسط می‌توانند افراد خلاق برجسته‌ای باشند. در واقع امور خلاقیت شاید بیشتر اکتسابی باشد تا فطری و می‌توان با آموزشهایی این توانایی را در خود افزایش داد.

خصوصیات افراد بسیار خلاق

از مطالعه افراد بسیار خلاق موارد زیر نتیجه شده است. البته این خصوصیات شخصیتی آنهاست نه اینکه با اینگونه رفتارها، انسان بتواند به خلاقیت برسد:

·         تمایل به تعریف و تمجید از خود دارند

·         اشخاص خلاق مخصوصاً خواهان قبول پیچیدگی و حتی بی‌نظمی در دریافتهای خود هستند بدون آنکه نگران آشفتگی ناشی از این امر باشند. این بدان معنی نیست که آنان فی نفسه بی‌نظمی را دوست دارند بلکه پرمایگی موجود در بی‌نظمی را به کم مایگی نظم ترجیح می‌دهند. تمایل دارند نزد دیگران به داشتن نظرات تند و احمقانه شهرت داشته باشند.

·         کارهای آنها با اظهار نظر اینکه از موضوع پرت هستند مشخص می‌شود. شوخ‌طبعی و بذله‌گویی از صفات بارز این افراد است. باید به این افراد کمک کرد که بدون اینکه کینه‌توز و پرخاشگر باشند جسارت خود را حفظ کنند.

عوامل باز دارنده خلاقیت

·         تلاشهای قبل از بلوغ برای حذف خیالبافی

·         محدودیتهای بازدارنده قوه تدبیر و کنجکاوی کودکان

·         تکیه بیش از حد به نقش جنسیت؛ تفکر خلاق مستلزم حساسیتی بیش از حد (خصوصیتی کاملاً زنانه) و وابستگی به غیر و اتکای به خود (خصلتی کاملاً مردانه) است. از همین رو یک پسر بسیار خلاق نسبت به سایر همجنسان همسال خود بیشتر دارای صفات زنانه به نظر می‌رسد.

·         تاکید زیاد بر پیشگیری (نحوه پاسخگویی کودکان به مسایلی که مستلزم چاره‌اندیشی فرد هنگام قرار گرفتن در وضعیتی بن‌بست است نشان می‌دهد که تأکید بر پیشگیری قوه تصور بسیاری از کودکان را از رشد باز داشته است).

·         القای ترس و کمرویی

·         تاکید بر مهارتهای کلامی

خطری که استعداد خلاق فرد را تهدید می‌کند، قضاوت یا ارزیابی تجربه فرد نیست بلکه پیشداوری است که به تبع آن تجارب بسیاری در حوزه دریافت را نمی‌یابند. خطری که آموزشهای معمول چه در خانه و چه در مراکز آموزشی در بردارند این است که نظرات نو و احتمال وقوع اعمال جدید خیلی زود و بیش از اندازه مورد انتقاد قرار می‌گیرند.

عوامل تشدیدکننده خلاقیت و نوآوری

حس درونی تفکر، انسان را قادر می‌سازد شرایطی را که وجود خارجی ندارند، ‌در درون ذهن شبیه‌سازی نماید و‌ به وی این امکان را می‌دهد تا در امکانات یکسان با سایرین برای خود فرصتهای بهتری بیافریند. در واقع امور خلاقیت شاید بیشتر اکتسابی باشد تا فطری و می‌توان با آموزشهایی این توانایی را در خود افزایش داد. مجموعه عواملی که باعث تشدید و ترغیب فرد به نوآوری می‌گردند به عوامل تشدیدکننده تعبیر می‌گردند که خود به دو بخش کلی انگیزه‌ها و ابزارها تقسیم می‌شوند که در اینجا توضیح داده می‌شوند.

انگیزه‌ها

انگیزه‌های ترغیب کننده به نوآوری، می‌توانند به خصوصیات و زندگی خصوصی افراد مربوط باشد و یا اینکه به اجتماع محل سکونت فرد بستگی داشته باشد که ما در اینجا دلایل بروز هر یک را بررسی می‌کنیم.

انگیزه‌های بیرونی

به همه انگیزه‌هایی که از جامعه به فرد القاء می‌گردند گفته می‌شود که خود بر اثر موارد زیر ناشی می‌گردند:

·         بحران‌های جامعه:

می‌دانیم سرچشمه خلاقیت نیاز است. اغلب مواقع اگر نیازی در زندگی بشر مشاهده نشود، الزامی به خلاقیت وجود نخواهد داشت. نیازهای بشر معمولاً به طور یکنواخت بروز می‌یابند مگر در شرایطی استثنایی مانند بحران‌های مختلف از جمله بحرانهای طبیعی چون سیل و زلزله و آتشفشان و طوفان و همچنین بلایایی که خود انسان مسب آنهاست که بارزترین آنها جنگ است. نوع و دلیل بروز یک بحران در اینجا مد نظر نیست و آنچه حائز اهمیت است هجوم سیل عظیمی از نیازها پس از وقوع بحران است که می‌تواند در جامعه سبب یک انقلاب فکری در نزد افراد گوناگون گردیده و به شکل نوآوری و خلاقیت بروز نماید.

·         سطح توقعات جامعه:

جامعه‌ای که در آن سیر صعودی پیشرفت حاکم باشد، هر روز از طرف تک تک اعضای خود شاهد خلاقیت و نوآوری است. در این جامعه نوآوری به قشر متفکر و اندیشمند محدود نگردیده و همه مردم را شامل می‌شود بطوریکه حتی تبهکاران نیز در این جامعه هر روز به فکر خلق روشی نو در روند کاری خود می‌باشند.

انگیزه‌های درونی

انگیزه‌هایی که از درون شخص، منشاء می‌گیرند را انگیزه‌های درونی می‌نامند که شامل موارد زیر می‌باشند:

·         اسعتداد ذاتی فرد:

این امر حتی بدون وجود هر گونه محرک خارجی ممکن است آگاهانه یا ناآگاهانه صورت گیرد و با داشتن هوشی متوسط و آموختن راه‌های افزایش تفکر خلاق، کاملاً قابل دسترسی برای همه نیازهای زندگی می‌باشد.

·         نیازهای درونی:

گاهی اوقات افراد در خود نیرویی احساس می‌کنند که همواره آنان را وا می‌دارد که در جهت کمک به دیگران و ارتقای سطح زندگی در جامعه، دست به نوآوری بزنند. این افراد از هر جنس و سن و شغلی می‌توانند باشند. به عنوان مثال خانمی در آمریکا که از آگهی های تجاری تلویزیون ناراضی بود آنها را مطابق با ذوق خود مجدداً می‌نوشت.

·         بحران‌های شخصی‌:

بحران‌های شخصی نیز مانند بحران‌های جامعه، می‌توانند محرک بسیار قوی در امر نوآوری برای شخص باشند.

ابزار ها

برخی فاکتورهای تعیین‌کننده برای دستیابی به تفکر خلاق و جود دارند که می‌توان از آنها به عنوان ابزارهای نوآوری یاد کرد. این ابزارها عبارتند از:

چالشها و فرضتهای گردشگری در ایران

آشنایی با جاذبه های ایران سرزمین مادری

 

 نقشه وضعیت آب و هوای کشور

 

 

 

 

 

موقعيت و طبيعت
كشور جمهوري اسلامي ايران سرزمين پهناوري است كه 1648000 كيلومتر مربع مساحت دارد و در جنوب غربي آسيا، ميان كشورهاي تركمنستان ، آذربايجان و ارمنستان در شمال ؛ افغانستان و پاكستان در شرق ؛ و تركيه و عراق در غرب قرار گرفته است . سراسر مرزهاي جنوبي ايران را كرانه‌هاي خليج فارس و درياي عمان فراگرفته است . مجموع مرزهاي خشكي ايران 51700 كيلومتر ، و مجموع مرزهاي آبي آن ، در شمال و جنوب 2510 كيلومتر است
ايران در قلب خاورميانه قرار گرفته است و چون پلي درياي مازندران ،‌ يعني زيباترين درياچه جهان را به خليج فارس وصل مي‌نمايد و همچنين مانند چهارراهي بر سر راه شرق و غرب ، پيوندگاه تجليات فرهنگي ، معنوي و سياسي جهان شرق و غرب است 
چشمه‌سارهاي زلال ، انارستان‌ها ، باغ‌هاي پسته ، رديف درختان تبريزي ، كوچ كاروان عشاير در فصل‌هاي گوناگون شب‌هاي پرستاره ، صخره‌ها ، كوه‌ها ، پستي‌بلندي‌هاي پايان ناپذير، آتشفشان‌هاي خاموش و پوشيده از برف ، جنگل‌هاي انبوه رشته‌ كوههاي البرز و كرانه‌هاي درياي مازندران از جمله چشم‌اندازهاي ديدني و فراموش ناشدني طبيعت ايران‌اند كه خاطره‌هاي ماندگار در اذهان جهانگردان به جا مي‌گذارند
چهره دشت و هامون ايران در خلال سال مختلف و متغير است ؛ زماني پر از شن و سنگ، گاه پر از سيلاب و زماني پوشيده از برف و گل و لاي يا سرشار از گل و گياه و سبزه است 
هنرمندان ايراني در طرح‌هاي انواع آثار هنري خود غالباً طبيعت را به عنوان نماد و نشانه‌اي از زيبايي هستي ترسيم كرده‌اند . ايرانيان آب را هميشه ارجمند داشته و نشانه آباداني شناخته‌اند . در چمن‌زارها، باغ و بوستان‌ها ، خانه‌ها و در مسجدها و مكان‌هاي مقدس به طور هميشگي آب جريان دارد و درختان بسيار به ويژه درختان سرو ، كاج ، نارنج ، انار و انگور و غيره را آبياري مي‌كند 
طبيعت جادويي و پهناور ايران يكي از عامل‌هاي بسيار ارزشمند صنعت جهانگردي است . از ميليون‌ها هكتار مساحت خشكي ايران ، 19 ميليون هكتار باغ و كشت‌زار ؛ 10 ميليون هكتار جلگه و مرتع ؛ 19 ميليون هكتار جنگل ،‌و باقي مانده آن شامل زمين‌هاي باير ، صحرا و كوه است

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

گردشگری در ایران

 

نمایی از «کاخ آینه» در تخت جمشید.

گردشگری در ایران به مجموعه امکانات گردشگری از جمله بناهای تاریخی، مکان‌های تفریحی، طبیعت، حمل و نقل، هتل‌داری و ... گفته می‌شود.

گردشگری ایران به عنوان یک صنعت از ظرفیت‌های بسیار بالایی برای رشد و توسعه برخوردار است. بر اساس گزارش سازمان جهانی جهانگردی، ایران رتبه دهم جاذبه‌های باستانی و تاریخی و رتبه‌ پنجم جاذبه‌های طبیعی را در جهان دارا است و یکی از امن‌ترین کشورهای منطقه و جهان از لحاظ امنیت برای گردشگران خارجی است.^۱ در سال 2008، در حدود 2 ميليون گردشگر خارجی از ایران بازدید کرده‌اند و این در حالی است که در این سال ۸۴۲ میلیون جهانگرد در دنیا سفر کرده‌اند. ^۲

به نظر کارشناسان، این صنعت از توسعه‌ای که شایسته‌ی آن است برخوردار نبوده‌است. از دلایل آن می‌توان به آماده نبودن بسترهای اقتصادی مناسب در ایران برای جذب سرمایه‌گذاری در ساخت هتل و سایر صنایع جانبی این حوزه اشاره کرد. ^۳ بی‌خبر بودن سرمایه‌گذاران از زمینه‌های موجود در ایران و تبلیغات ضعیف و نیز انتشار اخبار نادرست و منفی از ایران، محدودیت‌هاى اجتماعی و مذهبی برای گردشگران خارجی ^۴۵ و همچنین تنش‌های سیاسی با بعضی کشورهای غربی نیز از دیگر موانع در راه رشد صنعت گردشگری در ایران است.^۶۷

در مقایسه با ایران، برخی کشورها توانسته‌اند کارنامه موفقی را در این زمینه از خود برجای بگذارند. به طور مثال تنها در سال ۲۰۰۷ میلادی، حدود ۱۵ میلیون گردشگر خارجی از شهر دبی در کشور امارات متحده عربی در جنوب خلیج فارس دیدار کردند.^۸ این در حالی است که کشور ایران با سهمی کمتر از یک پانزدهم تعداد گردشگران شهر دبی در سال مشابه، تنها کمتر از یک درصد سهم درآمد جهانی از صنعت توریسم را به خود اختصاص داده‌است.^۹

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

چالش های گردشگری مجازی در ایران

	چالش های گسترش گردشگری مجازی (e-tourism) در کشوری مانند ایران که با حداقل ۷ میلیون کاربر اینترنت و صدها شرکت ارائه دهنده خدمات اینترنتی (ISP) بسیار گسترده است...

چالش های گسترش گردشگری مجازی (e-tourism) در کشوری مانند ایران که با حداقل ۷ میلیون کاربر اینترنت و صدها شرکت ارائه دهنده خدمات اینترنتی (ISP) بسیار گسترده است.
علی‌محمد آقازمانی- اگر بخواهیم درباره راهکارهای توسعه زیرساخت های بنیادی در تقویت گردشگری از طریق مولفه های فناوری اطلاعات و ارتباطات در کشور، اشاراتی داشته باشیم، موضوعات ۳ گانه ای که در ادامه می‌آید که سرفصلهای خوبی برای این موضوع مهم هستند. گردشگری مجازی، یعنی استفاده همه جانبه از پتانسیل های صنعت IT یک کشور در جهت توسعه زیربنای صنعت گردشگری.
مسئله ای که امروزه، بسیاری از کشورهای طراز اول جهان و حتی کشورهای جنوب شرق آسیا، به آن اهتمام جدی ورزیده اند. اگر مشاهده می کنیم که کشوری مانند مالزی یا سنگاپور و یا حتی چین، از دهه نود میلادی تاکنون، این کشورها با تبلیغات و بازاریابی دیجیتالی، ظرفیتهای خود را در سطح وسیعی و با حداکثر اثر بخشی اطلاع رسانی، به جهانیان ارائه کرده‌اند. توانمندی فوق العاده ای که صنعت گردشگری در کنار فناوری اطلاعات، جهت ارتقای درآمد ملی (NI) و توسعه رشد ناخالص ملی(GNP) می تواند ایفا کند، در کمتر صنعتی می توان سراغ داشت. پس بر دولت و مجلس کشور است که با درک نیازهای گسترش گردشگری در سرزمین پر پتانسیلی مانند ایران، ICT را برای توسعه گردشگری بسیج کنند. عزمی ملی برای کاهش شکاف های موجود در صنعت آی تی و گردشگری نیازمندیم و این اهتمام، با کمک تمامی دستگاهها و قوای سه گانه جمهوری اسلامی ایران، قابل وصول است. فناوری اطلاعات و ارتباطات(ICT) یکی از عناصر اساسی محیط بیرونی در صنعت گردشگری است که توسعه آن در سال‌های اخیر باعث نوآوری‌هایی در این صنعت شده است. واژه گردشگری الکترونیکی(e-Tourism) به معنای کاربرد کسب و کار الکترونیکی(EBusiness) در مسافرت و گردشگری است و ۳ مجموعه متمایز مدیریت کسب و کار، نظام‌های اطلاعاتی و مدیریت و گردشگری را شامل می‌شود.
● کاربرد ICT در گردشگری
کاربرد ICT در گردشگری را می‌توان به سه حوزه شبکه‌های داخلی (Internet)، شبکه‌های خارجی(Extranet) و اینترنت تفکیک کرد. کاربرد ICT در شبکه‌های داخلی صنایع گردشگری موجب افزایش کارایی و اثربخشی می‌شود و در بخش‌های مختلف شرکت‌ها بکار می‌رود. از سوی دیگر، کاربرد ICT در شبکه‌های داخلی و اینترنت موجب همبستگی قوی بین فعالیت‌های متفاوت واحدهای فعال در گردشگری شده است، به گونه‌ای که از دهه ۱۹۸۰ به بعد کاربرد ابزارهای ICT به شکل CRS (نظام ذخیره جا)، GDS (نظام توزیع جهانی) و DMS (مدیریت مقصد) در صنایع حمل و نقل هوایی و هتل‌ها و خدمات مسافرتی از توسعه فراوانی برخوردار بوده است. ابزار ICT منجر به تغییر روند گردشگری و ایجاد سازوکارهای جدید راهبردی و مدیریتی در این صنعت شده است. ازجمله مهمترین استفاده‌های ICT در شرکت‌ها، تقویت یکپارچگی افقی و عمودی و کاهش عدم صرفه‌های مقیاس در شرکت‌های کوچک و متوسط گردشگری(SMTE) بوده است. اما در این میان صنعت گردشگری ایران به دلیل گسیختگی فعالیت‌ها، تعداد کم گردشگران خارجی، عدم مدیریت راهبردی طی دهه‌های گذشته و معضلات تعامل با جهان خارج، درحال حاضر متشکل از تعدادی واحدهای خرد و کوچک است که برای نیل به اهداف بلند مدت برنامه چهارم و برنامه بیست ساله نیاز به سازماندهی مجدد و تجدید ساختار دارند. ICT مهمترین ابزاری است که می‌تواند یکپارچگی صنایع موجود گردشگری را تقویت و با ایجاد صرفه‌های مقیاس و افزایش کارایی و اثر بخشی به توسعه آن کمک کند.
▪ نکته اول: وب‌سایت
یکی از عالیترین زمینه های اطلاع رسانی توان گردشگری یک کشور، استفاده از تارنماهای اینترنتی است. وب سایت ها به دلیل ارزش اطلاع رسانی فوق العاده ای که در سرزمین دیجیتالی ایترنت با یک میلیارد کاربر با سواد دارند، فرصت خوبی برای معرفی چندزبانه و چند رسانه ای قابلیتهای گردشگری یک کشور است. در بین سایت های اطلاع رسانی مربوط به گردشگری یک کشور در وب، سایت های رسمی (دولتی) یک کشور، از اهمیت خاصی برخوردار است. سایت های رسمی، سخن گوهای دیجیتالی یک کشور در اینترنت هستند و هر چقدر این پایگاه ها قوی تر و با به روزرسانی گسترده و چند زبانه همراه باشند، مخاطب پذیری آنها افزایش می یابد.
برهمین اساس جامعه مخاطبان ۱ میلیارد نفری رسانه اینترنت بیش از هر زمان دیگر از سایتهای دولتی برای دریافت اطلاعات رسمی کشورها استفاده می کنند که این امر به دلیل سهولت و سادگی کسب دیتای دقیق و رسمی از کشورهای مختلف دنیا می باشد. اکنون بسیاری از کشورهای غربی با استفاده از سایت های رسمی خود در جهت تبلیغات الکترونیکی رفتارهای فرهنگی و سیاسی عرصه های داخلی و بین المللی خود بهره می گیرند و به نوعی از طریق وب سایت یک جنگ تبلیغاتی مبتنی بر وب را رهبری می کنند که این امر به خوبی از روی ادبیات نوشتاری- فرمت طراحی سایت و به روز رسانی آن قابل مشاهده است. بنابراین با چنین ظرفیتهایی که در اینترنت سراغ داریم می توانیم به خوبی از این بتانسیل استفاده کرده و وجهه مناسب از کشور در دنیای وب ارائه کنیم.
با وجود راه اندازی قریب به ۱۰۰۰ سایت اینترنتی دولتی وابسته به سازمان ها و نهادهای دولتی کشور که روند راه اندازی آن ها در چند سال اخیر سیر صعودی داشته است، لکن در تطبیق روند فعالیت این بایگاه های دولتی با بایگاه های دولتی کشورهای آسیایی، ملاحظه می کنیم که معضلاتی در این سایتها قابل مشاهده است که امکان اطلاع رسانی صحیح سازمان به مخاطبان داخلی و خارجی در راستای نیل به دولت الکترونیک را سلب می کند. بر همین اساس و به جهت ایجاد بستری اکتیو و هدفمند جهت اطلاع رسانی به موقع و ارائه فرمت های الکترونیکی اطلاعات قابل انتشار نهادهای دولتی به مخاطبان وب، مناسب است تا مرکز مدیریت سایت های دولتی ایران توسط یکی از نهادهای فعال در زمینه فناوری اطلاعات کشور مثل شواری عالی فناوری اطلاعات ایران تاسیس گردد.بنابراین، پایگاه های رسمی معرفی کننده توانمندی های گردشگری ایران در وب، باید توسط یک مرکز مدیریت سایت های ملی گردشگری ایران در وب، هدایت و سازماندهی شوند. نباید در سایت رسمی سازمان ایرانگردی http://www.iranmiras.com، چارت سازمانی یا فرمی برای ارتباط با بخشهای مختلف سازمان، دراختیار نداشت. باید در تمامی سایتهای دولتی ایران در وب، سایتهای رسمی و ملی گردشگری ایران در وب، مثل سایتهای موزه ها، سفارت‌خانه‌ها، مراکز دولی مربوط به این صنعت، معرفی و تبلیغ شود. پیشنهاد می کنیم تا مرکز مدیریت سایتهای گردشگری ایران در وب توسط سازمان ایرانگردی، طراحی و راه اندازی شود.
▪ نکته دوم: طرح جامع ICT در گردشگری
طراحی و استقرار یک طرح جامع ICT در گردشگری، یکی ازالزامات مهم در توسعه زیرساختهای گردشگری کشور با استفاده از فناوری اطلاعاتی روز است. این طرح می تواند با تعیین چشم اندازی مشخص، ماموریت مراکز مختلف کشور را برای گسترش بهینه توانمندی های گردشگری کشور با قابلیت آی تی فراهم کند. باید پذیرفت که با فقدان یک طرح جامع و عدم وحدت فرماندهی (unity of command) در صنعت گردشگری، نمی توان آینده ای خوب برای آن تصور داشت. طرح جامع آی تی در سازمان ایرانگردی، خوشبختانه توسط مرکز طرح جامع آی تی سازمان به مدیریت مهندس شادمهر، درحال انجام است و شورایعالی اطلاع رسانی نیز از طریق طرح توسعه و کاربرد فناوری اطلاعات کشور (تکفا) http://www.takfa.ir، کمکهای شایانی به این مجموعه کرده است که امیدواریم نتایج برنامه های این مجموعه را در آینده ای نزدیک شاهد باشیم.

با وجود آنکه سازمان جهانی جهانگردی طی ارائه گزارشی از روند رشد صنعت گردشگری در سال۲۰۰۸ از دوام بحران اقتصادی و تاثیر آن بر صنعت گردشگری در آسیا اظهار نگرانی کرد، رئیس انجمن تورگردانان ایران بحران اقتصادی موجود را فرصت مناسبی برای توسعه گردشگری کشورمان دانست.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

فرصت های اقتصادی جهان برای گردشگری ایران و جهان

 

با وجود آنکه سازمان جهانی جهانگردی طی ارائه گزارشی از روند رشد صنعت گردشگری در سال۲۰۰۸ از دوام بحران اقتصادی و تاثیر آن بر صنعت گردشگری در آسیا اظهار نگرانی کرد، رئیس انجمن تورگردانان ایران بحران اقتصادی موجود را فرصت مناسبی برای توسعه گردشگری کشورمان دانست. به گزارش اکونیوز ابراهیم پور فرج با تاکید بر عدم تاثیر بحران اقتصادی بر ورود تورگردانان خارجی به ایران گفت: «بحران اقتصادی که امروز بسیاری از کشورهای جهان با آن دست به گریبانند، مشکل قابل توجهی را برای صنعت گردشگری ایران پدید نیاورده و تورگردانان همچنان با وضعیتی که در گذشته داشتند فعالیت می کنند.»
وی افزود: «تورهای ورودی که سالانه به کشور ما سفر می کنند، در مقایسه با سایر کشورهای جهان از تعداد بسیار اندکی برخوردار بوده و با توجه به این آمار، می توان گفت خوشبختانه هنوز با وضعیت فعلی مشکلی در همان تعداد اندک تورهای ورودی به وجود نیامده است.»
وی به این مهم اشاره کرد که وضعیت امروز اقتصادی جهان می تواند فرصت مناسبی برای طراحی سفر و هماهنگی تور اپراتور های ایران در جهان باشد و تورگردانان ما می توانند برای افزایش تورهای ورودی به کشور از این فرصت استفاده کنند.
پور فرج با اشاره به اینکه به دلیل اسلامی بودن ایران مهم ترین قابلیت گردشگری این کشور، جذب مسلمانان سراسر جهان است، گفت: بنده معتقدم که ارتباط بین کشور های مسلمان می تواند به جذب توریست از این کشورها به ایران منجر شود و به همین دلیل این ارتباط ها باید محکم تر شود.
این کارشناس گردشگری در بخش دیگری از سخنان خود، چهار فصل بودن ایران را از قابلیت های جذب گردشگر از کشور های مسلمان حاشیه خلیج فارس خواند و گفت: «چهار گوشه ایران به دلیل برخورداری از شرایط خاص و مطلوب آب و هوایی برای اعراب دلپذیر بوده و در صورت برنامه ریزی های صحیح از سوی متولیان گردشگری کشور، می تواند به یکی از مهم ترین مقاصد گردشگری این مسلمانان تبدیل شود و در این وضعیت بحران اقتصادی،کشور ما بتواند در صنعت گردشگری فعالیت های قابل توجه و رو به رشدی داشته باشد.»
پور فرج وجود اماکن مذهبی مذاهب مختلف اسلام در ایران را از دیگر قابلیت های این کشور برای جذب گردشگر از کشور های مسلمان دانست.
وی گفت: «متاسفانه با وجود داشتن تمامی این قابلیت ها، به دلیل نبود تسهیلات گردشگری در کشور و نواقص مراکز اقامتی، پذیرایی و خدماتی گردشگران و در برخی موارد قیمت های گران خدمات گردشگری نمی توان ایران را یک کشور توریستی تعریف کرد و در حال حاضر باوجود تمامی جاذبه های گردشگری امکانات برای جذب گردشگر کلان در ایران وجود ندارد.»
رئیس جامعه تورگردانان با اشاره به اینکه«در طول چند سال گذشته اقداماتی برای فراهم کردن تسهیلات گردشگری در کشور انجام شده است»، گفت:«با این وجود هنوز به تعریف جامعی از گردشگری در کشور دست نیافته ایم و تا رسیدن به آن باید راه درازی را در پیش بگیریم.»
● صنعت گردشگری ژاپن با افزایش گردشگر رونق گرفت
در طول زمانی که دست اندرکاران گردشگری کشورمان از فرصت مناسب بحران اقتصادی برای توسعه گردشگری سخن می گویند آمارهای منتشر شده از سوی سازمان جهانی جهانگردی و بخش گردشگری ژاپن از توسعه گردشگری این کشور خبر می دهد.بر اساس این گزارش، در پی اعمال سیاست های جذب گردشگر ژاپن، سیل گردشگران چینی سرازیر شده به این کشور بازار راکد اقتصادی آن را رونق بخشیده است.
میزان خرید گردشگران چینی در ژاپن به حدی افزایش داشته است که اخیراً دولت ژاپن به منظور پاسخگویی به اشتهای فزاینده امواج گردشگران چینی سرازیر شده به ژاپن با همکاری اداره فروش و مراکز خرید این کشور، دست به اقدامات رفاهی ویژه ای برای چینی ها زده است. صدور کارت بدهی چینی که به آن کارت «واحد پرداخت چین» می گویند از جمله این اقدامات است.
براساس بررسی های انجام شده، میزان خرید چینی ها از فروشگاه های ژاپنی به حدی زیاد است که تنها طی ماه جولای سال ۲۰۰۸ بیش از ۱۱ هزار و ۶۰۰ فروشگاه در سراسر ژاپن متقاضی عضویت در این طرح و استفاده از خدمات و تسهیلات این روش خرید توسط گردشگران چینی شده اند.
طبق آمار رسمی از مجموع گردشگرانی که سال گذشته از ژاپن دیدار کرده اند، ۷۳ درصد از کشورهای آسیایی بوده اند.
این مساله به ویژه از آن رو حائز اهمیت است که برای گردشگران آسیایی خرید از فروشگاه ها یکی از فعالیت های عمده ای است که در فهرست برنامه های مسافرتی خود می گنجانند.
به گفته «یوجی ایمای» از مدیران شرکت تولیدات دوربین های «یودوباشی» در توکیو توریست های چینی اغلب متقاضی دوربین های دیجیتالی و فیلمبرداری و برخی خریدار ساعت های بسیار گران قیمت هستند.
با این همه این گزارش تاکید دارد که اگرچه برای ژاپنی ها گردشگران خارجی بیشتر به معنی خرید بیشتر از ژاپن و سود بیشتر است اما هنوز موانع چندی نیز در این زمینه وجود دارد.
با وجود برنامه های دولت در افزایش ظرفیت پروازهای خارجی در ناریتا و هاندا تا سال ۲۰۱۰ فقدان یک فرودگاه ۲۴ ساعته در نزدیکی توکیو همچنان چالش بزرگی بر سر راه گردشگران این کشور است.علاوه بر این ژاپن با رقبای بزرگی چون سنگاپور، کره جنوبی و هنگ کنگ مواجه است.
از دیگر سو برقراری روابط دوستانه با چین نیز ضرورت جدی دارد، به رغم پیوند های فزآینده میان دو کشور، با درخواست ویزا توسط گردشگران چینی چندان آزادانه و با انعطاف برخورد نمی شود.
به شهروندان چینی اجازه سفر فردی به ژاپن داده نمی شود و تنها مجاز به سفرهای دسته جمعی تحت نظارت موسسه های تورگردانی هستند ضمن اینکه راهنمای این تورها نیز حتماً باید ژاپنی باشد که از نزدیک افراد تور را تحت مراقبت قرار دهند.
کانازاشی سرپرست یک موسسه تورگردانی ژاپن می گوید: «کشور ژاپن به منظور جذب بیش از ۲۰ میلیون توریست تا سال ۲۰۲۰ نیازمند جلب توریست های آسیایی به ویژه چینی است اما کشور ژاپن هنوز هیچ سیستم جایگزینی برای قبول این توریست ها در صدور ویزا یا حل مشکلات زبانی ندارد.»
«هیرویمی تاگاوا »مدیر آژانس JTBکه بزرگ ترین موسسه توریستی ژاپن است نیز می گوید: «ما همچنان معتقدیم ژاپن باید توریست های بیشتری را جذب کند.همچنین باید امکانات مهمان پذیری خود را در نواحی محلی گسترش دهد به ویژه در مناطقی که مردم محلی آماده پذیرایی از توریست های خارجی هستند.»
وی تاکید دارد که در عین حال انجام این کار در صورتی که دولت بخواهد خود به تنهایی آن را انجام دهد، سخت دشوار خواهد بود.
به گفته وی سفر و مسافرت اساساً موضوع جالبی برای بیشتر مردم است. موارد موفقیت آمیز حاکی از آن است که سکنه بومی و محلی در استقبال و پذیرایی از توریست های خارجی بسیار فعال و علاقه مند هستند.
● افزایش ورود گردشگران به برزیل
وزارت گردشگری برزیل نیز از روند روبه رشد ورود گردشگران به کشورش خبر داد. به گزارش شینهوا «جینین پیر» مدیر موسسه گردشگری برزیل اعلام کرده است از ژانویه تا سپتامبر سال جاری(۲۰۰۸) رقم گردشگران بازدید کننده از این کشور در مقایسه با سال گذشته به میزان ۲۰ درصد رشد داشته است.
همچنین این میزان رشد تا حد زیادی به دلیل افرایش سریع تعداد توریست های خارجی بوده است که سبب افزایش درآمد گردشگری این کشور به میزان ۳/۴ میلیارد دلار آمریکا شده است.
از دیگر سو بحران مالی کنونی در سطح جهانی به موازات افزایش ارزش دلار و در نتیجه افزایش قدرت خرید مردم برزیل سبب افزایش سفرهای داخلی مردم در کشور و ارتقای گردشگری داخلی برزیل شده است.
برزیل به ویژه در سال های اخیر به دلیل سیستم بسیار تخصصی و رشد یافته در گردشگری به یکی از مهم ترین مقاصد گردشگری بین المللی مبدل شده است.
به گفته پیر تلاش های بیشتری نیاز است تا برزیل را به عنوان کشوری شایسته ارائه خدمات بهتر به بازدید کنندگان و گردشگری تجاری و نیز گردشگری اوقات فراغت معرفی کند.
پیشتر کارشناسان پیش بینی کرده بودند درآمد گردشگری برزیل در سال جاری در مقایسه با سال گذشته بالغ بر ۱۵ درصد رشد داشته است.