پژوهشکده پاییزان

 

 

نحوه تشکیل زئولیتها به روش طبیعی

زئولیتها دارای منشا طبیعی بوده و به روش مصنوعی نیز تولید می‌شوند.

دریاچه‌های قلیایی و نمکی

دریاچه‌های قلیایی و یا نمکی واقع در مناطق گرم و خشک در بخشی از آب اسیدیته PH آن به حدود 9.5 می‌رسد، محیط مناسبی برای تشکیل زئولیتهاست. موادی که در این دریاچه‌ها می‌توانند به زئولیت تبدیل شوند عبارتند از شیشه‌های طبیعی ، توفها ، کائولینیت ، مونتموریونیت و پلاژکلاز. زئوایتهای که در این محیط تشکیل می‌شوند، عبارتند از فیلیسپیت ، کلینوپتالیت ، اریونیت و به مقدار کمتر موردنیت و منشا بازیت. علاوه بر زئولیتها ، فلدسپات سدیم ، فلدسپات پتاسیم و کانیهای بردار نیز تشکیل می‌شوند.

تشکیل زئولیتها در محدوده زمانی کمتر از 1000 سال انجام می‌شود. زون بندی در یک لایه توف واقع در یک دریاچه قلیایی از حاشیه به طرف مرکز دریاچه شامل ، توف تازه به همراه مقدار جزئی کانی رسی (به دلیل PH کمتر از 8) ، وزن تشکیل زئولیت‌ها به دلیل افزایش PH و میزان نمکها ، زون آنالیست و زون تشکیل فلدسپات به دلیل غلظت زیاد نمکها. زون بندیی که در یک منطقه حاوی زئولیت دیده می‌شود عبارت است از وزن شیشه طبیعی ، زون کانیهای رسی ، زون کلینوپتالیت و فیلیپسیت ، زون آنالیسم و زون پتاسیم فلدسپات.

 

 

 

آلتراسیون

از تاثیر محلولهای گرمایی در شرایط مناسب زئولیتها تشیل می‌شوند. معمولا کلینوتپالیت و موردنیت در اعماق کمتر (دمای کمتر) و آنالیست ، هیولاندیت ، لامونتیت و واراکتیت در اعماق بیشتر (دمای بالاتر) تشکیل می‌شوند.

مناطق با سیستم آبهای باز

خاکستر و دیگر مواد پیروپلاستیکی اسید - حد واسط سخت نشده (تفرا) تحت تاثیر آبهای سطحی و زیرزمینی قرار گرفته و تغییراتی از سطح به عمق در آنها ایجاد می‌شود. از هیدرولیز شیشه و سایر مواد در نزدیکی سطح زمین کانیهای رسی بویژه اسمکتیت تشکیل می‌شود. با محل مواد به اعماق بیشتر ضمن افزایش PH شرایط برای تبدیل شیشه به زئولیتها فراهم می‌شود. خاکستر و مواد پیروپلاستیکی که در محیط خشکی تشکیل شده‌اند تا اعماق 20 تا 500 متر حاوی کانیهای رسی بوده و بعد از آن در صورت مناسب بودن PH آبهای زیرزمینی زئولیتها تشکیل می‌شوند.

خاکهای محیطهای قلیایی

در محیطهای خشک و نیمه خشک به دلیل تبخیر زیاد کربنات و بی‌کربنات سدیم در افق سطحی خاک افزایش یافته و با افزایش PH محیط برای تشکیل زئولیتها مناسب می‌شود. محدوده تشکیل زئولیتها از سطح آبهای زیرزمینی به طرف سطح زمین است.

رسوبات عمیق دریا

توفها و رسوبات عمیق دریایی تحت تاثیر چرخه‌های آبهای گرم قرار گرفته در شرایط مناسب می‌توانند به زئولیت آلتره شوند.

تولید زئولیت به روش مصنوعی

·         ابتدا 2H₂O ، AL₂O₃ را در محلول داغ NaOH حل و سپس با سیلیکات سدیم (Na₂SiO₃) مخلط می‌نمایند، مخلوط حاصل به مخازن ویژه تشکیل ژل منتقل می‌شود. بلورهای زئولیت در دمای حدود 94 درجه سانتیگراد از محلول ژل شروع به تبلور می‌نمایند.

·         آلتراسیون کائولین : ابتدا کائولین حرارت داده می‌شود تا به متاکائولین تبدیل شود بعد از آن را کلسینه نموده و سپس با استفاده از محلول اسیدی مقداری از سیلیس آن را آزاد نموده محصول را با NaOH شستشو می‌دهند.

موارد مصرف زئولیتها

فیلترملکولی

زئولیتها چنانچه در دمای 350 تا 400 درجه سانتیگراد برای مدت چند ساعت حرارت داده شوند آب موجود در مجاری و فضای کانال مانند آزاد و به زئولیت بدون آب تبدیل می‌شود. قطر فضاهای کانال مانند مشخص و تابع ترکیب شیمیایی زئولیت است. قطر این فضا در زئولیت پتاسیم‌دار 13 آنگستروم ، سدیم‌دار 4 آنگستروم و برای کلسیم‌دار 5 آنگستروم است. موادی که ابعاد ملکول آنها کمتر از قطر فضای زئولیت باشد جذب شده و آنهایی که بزرگتر هستند جذب نخواهند شد.

به عنوان مثال زئولیتی که قطر کانال آن 4.5 آنگستروم است، می‌تواند هیدروکربوری مانند اکتان و نپتان را که قطر آنها حدود 4.3 آنگستروم است جذب نماید و هیدروکربورهای ایزواکتان و ایزوپنتان را که قطر آنها 5 آنگستروم است جذب نماید. با استفاده از زئولیتها می‌توان این مواد هیدروکربوری را از یکدیگر جدا نمود.

کنترل آلودگی

کلینوپتالیت به علت داشتن خاصیت جانشینی یونی ، می‌تواند ایزوتوپهای سزیم و استرانسیم را که دارای خاصیت رادیواکتیویته هستند، به خود جذب نماید. محلولهای حاوی کاتیونهای رادیواکتیو را از ستون حاوی کلینوپتالیت عبور می‌دهند، آنگاه مواد رادیواکتیو جذب کلینوپتالیت می‌شوند.

پس کلینوپتالیت اشباع از مواد رادیواکتیو را در محیطهای مناسب دفن می‌نمایند آمونیاک موجود در پسابها ، آبهای کشاورزی ، محیط نگهداری دام و طیور را می‌توان با استفاده از کلینوپتالیت مهار نمود. گازهای CO₂ , SO₂ را که در کارخانه‌ها تولید می‌شوند می‌توان با استفاده از زئولیتها به میزان قابل توجهی کنترل نمود.

تولید اکسیژن

بعضی از زئولیتها نیتروژن را بطور انتخابی جذب می‌نمایند. ژاپنیها با ساختن دستگاهی که در آن از موردنیت استفاده شده ، توانسته‌اند اکسیژن را از هوا تهیه نمایند. اکسیژن تولید شده تا 90 درصد خالص است.

تصفیه گاز

برای جداسازی دی‌اکسید کربن و کاهش میزان رطوبت گازهای طبیعی از زئولیتها می‌توان استفاده کرد.

انرژی خورشیدی

از زئولیتها بویژه شابازیت و کلینوپتالیت در ذخیره سازی انرژی خورشیدی استفاده می‌شود. زئولیتهای نامبرده در طول روز ، آب خود را از دست می‌دهند و در فاصله شب و به هنگام جذب رطوبت می‌توانند انرژی ذخیره شده در طول روز را آزاد نمایند.

کشاورزی

زئولیتها را در کشاورزی برای بهبود کیفیت خاک ، تهیه خوراک حیوانات و همچنین در تهیه حشره کشها بکار می‌برند.

مصارف دیگر

پیش از این زئولیتها به دلیل وزن مخصوص پایین آنها به عنوان مصالح سبک وزن استفاده می‌شده است. اینک زئولیتها را به عنوان ماده پر کننده در کاغذ استفاده می‌کنند. مزایای زئولیت نسبت به کائولین درصد اوپاکی بیشتر ، سهولت برش و کاهش وزن آن است. در خمیر دندان از زئولیت به دلیل قابلیت پویش بهتر نسبت به CaHPO₄ و باقی ماندن فلورید به صورت یونی استفاده می‌شود.

زئولیت در ایران

در مناطق اشلق چای و نی باغ (میانه) ، سمنان ، طلعه (ورامین) ، رودهن ، طالقان و قلعه عسکر (کرمان) زئولیت عمدتا در سنگهای آتشفشانی گزارش شده است.

به طور کلي از کاربردهاي مهم زئوليتها در سه بخش جذب شوينده ها و کاتاليزورهاست.از جمله مصارف جهاني زئوليتها در سه بخش کاربردي واحد صنعتي ٬ دو جداره کردن پنجره ها و به عنوان عامل اتصال دهنده ي آب در سيستم هاي پلي يورتان است.زئوليتها در اصل مواد الومينو سيليکاتي هستند که داراي ساختار کريستالي مي باشند  آلومينو فسفاتها و سيليکوآلومينو فسفاتها (SAPO) نيز با ساختار زئوليتي ساخته شده اند ولي هنوز از اهميت صنعتي برخوردار نيستند. شناسايي زئوليتها براي نخستين بار توسط کرونستد کاني شناس سوئدي صورت گرفت.

 

از لحاظ شيميايي زئوليتها به کمک نسبت Si/Al موجود در چارچوب آنيوني آنها از يکديگر متمايز مي شوند. اين نسبت بين يک  و بي نهايت در زئوليت سيليکاليت (يک نوع اصلاح شده ي سيليکاي بلوري عاري از الومينيم ) متغير است.مقاومت اسيدي و پايداري گرمايي زئوليتها با افزايش نسبت Si/Al افزايش مي يابد.زئوليتها در ساختارهاي متعددي وجود دارند. واحدهاي پايه معمولا چهاروجهي هاي SiO₄ و AlO₄ هستند که توسط اتمهاي اکسيژن اشتراکي به هم متصل شده اندماهيت زئوليتها از روي سيستم حفرات موجود در چارچوب آنها مشخص مي شود به طوري که حجم اين حفرات مشخصه ي نوع زئوليت خواهد بود. اين حفرات توسط منافذي به هم مرتبط شده اند و قطر اين منافذ نيز نوع زئوليت را تعيين خواهد کرد.

 

زئوليتهاي طبيعي : حدود 40 نوع زئوليت در طبيعت شناخته شده است که تعدادي از آنها از اهميت صنعتي برخوردارند.زئوليتهاي طبيعي نتيجه ي غير مستقيم فعاليتهاي آتشفشاني هستند و از طريق دگرگوني هيدروترمال بازالت ٬ خاکستر آتشفشاني و سنگ پا تشکيل مي شوند ( در حفرات بازالتي و در کانسارهاي رسوبي بزرگ يافت مي شوند.)

 

زئوليت به عنوان جذب کننده : مولکولهايي که براي نفوذ به درون منافذ زئوليتها به قدر کافي کوچک هستند مي توانند شديدا به زئوليتها متصل شوند. اين مسئله به ويژه در مورد آب و ساير مولکولهاي قطبي و قطبش پذير کوچک صدق مي کند و اساس کاربرد اين مواد به عنوان خشک کننده يا تميز کننده براي گازهايي نظير گاز طبيعي يا هوا قبل از مايع شدن را تشکيل مي دهد. به علاوه از زئوليتها براي خارج نمودن اب از مدارهاي بسته ي مايع ( مثلا در واحدهاي منجمدسازي جهت جذب آب و جذب حلال باقي مانده در فضاي بين شيشه ي پنجره هاي دو جداره به منظور جلوگيري از چگالش ) نيز استفاده مي شود. زئوليتها به صورت صنعتي جهت خارج کردن دي اکسيد کربن ٬سولفيد هيدروژن ٬مرکاپتانها و غيره از مخلوط گازي به کار ميرود. زئوليتها در ذخيره سازي گرما هم استفاده مي شودبه اين صورت که در اثر جذب آب توسط زئوليتها هواي مرطوب گرم مي شود و به دنبال آن به کمک انرژي خورشيدي زئوليتها آب زدايي مي شوند.

 

زئوليت پاک کننده ي محيط زيست : زئوليتها مي توانند در محيط زندگي ابزيان آمونيم را که وجود آن حتي در حد چند گرم در تن مسموميت زا مي باشد جذب کنند که علاوه بر جذب آلودگي ها به تامين اکسيژن ماهي ها هم کمک کنند.

 

زئوليتها براي فرايندهاي جداسازي : در حفرات زئوليتها ميدانهاي الکتروستاتيکي شديد وجود دارد. به همين دليل نيتروژن که قطبش پذير است در زئوليتها به مراتب مقيدتر از اکسيژن مي باشد. به کمک چرخه هاي چند مرحله اي جذب _واجذب تحت فشار امکان توليد هواي غني از اکسيژن وجود دارد که مي تواند در تاسيسات فاضلاب يا فولاد کاري استفاده شود. زئوليتها مي توانند نقش غربال مولکولي داشته باشند مثلا مخلوطهاي n- و ايزوآلکانها مي توانند جداسازي شوند زيرا فقط n- آلکانها امکان نفوذ به داخل حفرات زئوليت را دارند.

 

زئوليتها به عنوان کاتاليزورها: فرايندهاي مهمي که در آنها زئوليتها به عنوان کاتاليزور به کار برده مي شوند عبارتند از : 1) در ايزومريزاسيون n- آلکانها به ايزوالکانها جهت مقاصد سوختي. 2) در کراکينگ کاتاليزوري محصول تقطير نفت خام براي توليد سوخت. 3) در توليد سوختها آلکنها يا ارنها از متانول ٬ موم زدايي الکانها ٬ آلکيل دار کردن بنزن و تبديل آن به اتيل بنزن به کار برده مي شود.4) در هيروکراکينگ (تبديل برشهاي نفت خام به بنزين در حضور هيدروژن ) مورد استفاده قرار مي گيرد. زئوليت به عنوان کاتاليزور هيدروژن دار کردن حاوي پالاديوم يا پلاتين مي باشد.

 

از ديگر کاربردهاي زئوليت : مقادير زيادي از سنگ هاي زئوليت دار در کشورهاي مختلف تحت فراوري قرار مي گيرد و در توليد سيمانها ملاتها و بلوکهاي سبک ساختماني به کار برده مي شود. در ژاپن از زئوليتهاي طبيعي به عنوان پرکننده در صنعت کاغذ استفاده مي گردد.

كاربردهاي زيست محيطي زئوليتها ، جايگاه ايران در جهان

ويژگيهاي منحصر بفرد ساختار كريستالين و مقاوم زئوليتهاي سنتزي و طبيعي يعني سه خاصيت مهم جذب، تبادل يون و كاتاليست ، سبب شده است كه محققين در سراسر دنيا، روشهاي بسيار موثر و ويژه اي را با استفاده از زئوليتها و براي كنترل و حذف آلاينده هاي زيست محيطي پيشنهاد دهند. امروزه بسياري از اين روشها در مقياس صنعتي در حال استفاده است. در اين مقاله، نويسنده سعي ميكند با تكيه بر نزديك به دو دهه تجارب علمي و تحقيقاتي خود در زمينه كاربردهاي زيست محيطي زئوليتها، با بررسي و مرور كارهاي تحقيقاتي انجام شده توسط محققين كشور در دو دهه اخير در ارتباط با استفاده از هر سه ويژگي جذب، تبادل يون و كاتاليستي زئوليتهاي طبيعي و سنتزي و نيز مقايسه آن با وضع موجود در دنيا ، به ارزيابي جايگاه تحقيقاتي كشور در اين زمينه پرداخته و چشم انداز آينده علوم زئوليت و نقش آن در كمك به توسعه پايدار كشور را بررسي نمايد.

کاربرد زئولیت در آبزی پروری

 

با توجه به نیاز روزافزون جوامع بشری به محصولات پروتئینی با منشاء حیوانی و رشد تصاعدی جمعیت جهان که تقاضا برای این محصولات را افزایش داده است بالا بردن راندمان و بهره دهی واحدهای تولیدی مد نظر قرار گرفته است . برای دستیابی به حداکثر تولید در صنعت طیور و آبزیان و کاهش هزینه های نگهداری ترفند های گوناگونی مورد آزمایش قرار گرفته است مانند : استفاده از آنزیمها ، ویتامینها ، محرکهای رشد و دیگر مواد کمکی که به جیره غذائی طیور اضافه میشوند . از سالها پیش متخصصین پرورش طیور و آبزیان در ایران با نام زئولیتها آشنا هستند و مقالاتی نیز که در این زمینه در دیگر کشور ها منتشر شده در دسترس قرار گرفته است .

زئولیتها جامدات بلورین با منافذ ریزند که روزنه ها ، حفره ها و کانالهائی به ابعاد 3 تا10آنگستروم دارند . واحدهای ساختمانی اولیه زئولیتها را چهاروجهی های و تشکیل میدهند.

این چهاروجهی ها بوسیله اتمهای اکسیژن به یکدیگر متصل شده و واحدهای ساختمانی ثانویه را بوجود می آورند . از اتصال واحدهای ثانویه ، واحدهای کریستال زئولیت تشکیل میشود . اولین زئولیتها توسط
" بارون اکسل فردریک " مینرالوژیست سوئدی در سال 1756 کشف و بدلیل خاصیت عجیب آنها به زبان یونانی " سنگهای جوشان " نامیده شدند .(Mumpton, 1999)

تا کنون بیش از 145 نوع زئولیت طبیعی در دنیا شتاخته شده است و بیش از 100 نوع زئولیت سنتتیک نیز در آزمایشگاهها ساخته شده است .(Evans,1988)

ساختار سه بعدی و بلوری شکل زئولیت

ساختمان بلوری شکل زئولیتها در حرارت بیش از درجه 650 سلسیوس تغییر یافته و از هم می پاشد و زئولیت تبدیل به آلومینیم سیلیکات بی شکل شده و کلیه خواص خود را از دست میدهد . زئولیتهای طبیعی معمولا در ترکیب خود10 تا 20 درصد آب دارند .

خواص زئولیتها

خواص فیزیکی :

1- ظرفیت جابجائی یونی : 170میلی اکی والان گرم در100 گرم ماده ،2- وزن مخصوص: 86/0 گرم در سانتیمتر مکعب ، 3- رنگ ظاهری : متمایل به سفید ،4- ویژگیهای بهداشتی : فاقد مواد مضر برای تغذیه دام ، طیور و آلودگیهای محیطی و عدم ایجاد کوچکترین عوارض سمی ، 5- قابلیت جذب یون برای چند عنصر بترتیب زیر :

Cs> Rb >K> NH4 >Ba> Sr> Na> Ca >Fe> Al >Mg> Li (Cation

Exchange)

اتصال به سموم موجود در خوراک و خاصیت تبادل یونی از ویژگیهای مهم آنزیمیت است که آزادشدن تدریجی آنها در دستگاه گوارش تحت شرا یط خاص موجب اتصال یونهایK,Na,Mg,Ca,NH4 میشود و در نتیجه عملکرد حیوان را افزایش میدهد.

6- دانه بندی : مناسب برای تغذیه دام و طیور 300-70 .mesh

سومائی و بوید در سال1993 نشان دادند که هر چه ذرات زئولیت ریزتر باشد میزان بیشتری از آمونیاک جذب زئولیت میشود و زئولیتهای آرد شده تاثیر بیشتری در کاهش آمونیاک نسبت به نمونه های درشت تر دارد .

خواص فیزیکوشیمیائی :

خاصیت جذب گازها . Gases Absorption

خاصیت جابجائی یونی . Ion-Exchange Capacity

جذب عوامل سمی . Toxin Absorption

جذب آب . Water Absorption

Mumpton و Fishman در سال 1977 گزارش دادند که دو خاصیت تبادل یونی و افزایش جذب مواد بوسیله زئولیتها ، سبب افزایش جذب مواد پروتئینی خواهد شد .

Smith & Piperدر سال 1981 پیشنهاد کرده بودند که فیلترهای زئولیتی ( آنزیمیت ) را در سیستم پرورش ماهی می توان جایگزین فیلترهای بیولوژیک کرد .

سپس در سال 1983 باز هم گزارش دادند که در سیستم پرورش مدار بسته برای کاهش آمونیوم میتوان از آنزیمیت به همان روش فیلتراسیون استفاده کرد . در سال 1984 استفاده از کلینوپتیلولیت (آنزیمیت) در پرورش قزل آلا توسط Holwayو Horsehبه منظور کاهش آمونیوم پیشنهاد شده بود که در آن روش هم استفاده ار فیلترهای زئولیتی توصیه شده بود . امروزه استفاده از زئولیتها در آبزی پروری برای حذف آمونیاک در آکواریومها و مزارع پرورش ماهیان آب شیرین متمرکز شده است .

(Bower and Turner, 1982; Dryden and Weatherley, 1987)

کارائی آنزیمیت در پرورش آبزیان

در یک استخر پرورش ماهی با بار مواد آلی زیاد ، آلودگی با تجمع مواد سمی گسترش می یابد . بنابراین پالایش سریع آب مورد نیاز است. زئولیتها در چندین مرحله از پالایش میتوانند مورد استفاده قرار گیرند . بعنوان فیلتراسیون ثانویه بعد از پالایش بیولوژیکی ، نگهدارنده مواد برای تجزیه باکتریائی ، بعنوان فیلتر واسطه ای برای حذف مواد جامد و معلق و برداشتن یونهای نا مطلوب

.(Holman and Hopping, 1980; Ciambelli et al., 1985)

1- آنزیمیتها زیستگاه مناسبی برای رشد باکتریها ایجاد می کنند در نتیجه آنها میتوانند تبدیل کنند تا تاثیر آنها در متعادل ساختن نوسانات NH₃ باقی بماند .

2- آنزیمیت بر غلظت آمونیوم و فسفات تاثیر دارد بطوری که آمونیوم را جذب و ته نشینی فسفات را کاهش می دهد .

3- آنزیمیت باعث تقویت و مغذی نمودن بیشتر کود جمع آوری شده در بستر حوضچه های پرورش آبزیان می گردد و ارزش غذایی آن را افزایش می دهد .

4- آنزیمیت تامپونی است که سبب تعدیل PH در استخر بطوریکه نوسانات PH را تعدیل میکند . 5- آنزیمیت سبب کاهش غلظت آمونیوم در کل دورة پرورش در استخر ماهی می گردد.

آنزیمیت نیتروژن آمونیاکی حاصله از دی- آمونیاسیون اسیدهای آمینه را که حاصل شکسته شدن پروتئینها در طول دستگاه گوارش میباشد ، تثبیت کرده ، ‌میزان رسوب حاصل از فعالیت میکروفلور طبیعی دستگاه گوارش را کاهش میدهد . وجود این رسوبها در مسیر گوارش برای حیوان مضر است .

7- عملکرد آنزیمیت به نحوی است که سبب کاهش مصرف کود فسفاته و افزایش کود نیتراته
می شود.

8- استفاده از آنزیمیت در استخر پرورش ماهی سبب افزایش تولید با کیفیت بالاتر و سبب کاهش تلفات می گردد.

9- استفاده از آنزیمیت هم برای کاهش آمونیوم و هم برای تولید بیشتر و مطلوب تر بسیار مقرون به صرفه و آسان و استفاده از آن همراه با روشهای تعویض آب و هوا دهی و پمپاژ توصیه می گردد .

10- آنزیمیت باعث جذب فلزات سنگین شده و از مسمومیتهای احتمالی می کاهد .

زئولیتها قادر به جذب سموم قارچی و به خصوص آفلاتوکسینها بوده که این ویژگی به علت ظرفیت تبادل یونی بالا ، حفرات فراوان و قابلیت تشکیل ژل ضعیف در زئولیتها می باشد .

11 – مخلوط نمودن 2 تا 3 در صد آنزیمیت با خوراک آبزیان هضم و جذب را بهتر نموده و سبب رشد و باروری بیشتر می شود .

12– با جذب یون آمونیوم توسط آنزیمیت می توان تراکم بیشتر در پرورش ، تکثیر و حمل و نقل آبزیان را داشته باشیم .

13– آنزیمیت پوست اندازی میگوها را تسریع و تسهیل نموده و از بروز برخی بیماریها جلوگیری می نماید . زئولیتها با یک پوشش فیزیکی مناسب در روی مواد آلی بستر از طریق جذب سطحی گازهای سمی چون سولفید هیدروژن و متان میتوانند اثرات مثبتی بر رشد میگوها داشته باشد .

14– آنزیمیت به عنوان فیلتر باعث بهبود کیفیت آب حوضچه های پرورش آبزیان می گردد .

مزایای اصلی افزودن آنزیمیت به جیره شامل ارزان بودن آن ، تاثیر قطعی بر حفظ سلامت دام و طیور و سادگی کاربرد آن است . مقدار واقعی استفاده از آنزیمیتها در یک مزرعه پرورش ماهی بستگی به PH آب ، دمای آب ، حجم آب ، گونه مورد پرورش ، تراکم ماهیان پرورشی ، کیفیت آب و سرعت آب جریان یافته بداخل زئولیت میباشد . احیاء زئولیت طبیعی با استفاده از یک محلول شور که تعویض یونی را امکان میسازد صورت میگیرد .

میزان مصرف:

بیژنگ در سال 1378 نقش زئولیت را در پرورش استخرهای ماهیان گرمابی با تاکید بر تغییرات کمی فسفر در آب بررسی کرد و به این نتیجه دست یافت که که کاربرد100 گرم زئولیت در متر مربع در روی بستر بیشترین آمونیاک را در آب راکد جذب و بیشترین تاثیر را در کاهش ته نشینی فسفات دارد . فرهنگی و همکاران (؟) نقش زئولیت طبیعی در کاهش مسمومیت با آمونیاک در قزل آلای رنگین کمان را بررسی کردند و به این نتیجه رسیدند که استفاده از زئولیت طبیعی به میزان 15 گرم در لیتر در غلظت کشنده آمونیاک (25 میلیگرم در لیتر ) توانست تلفات ماهیها را به صفر برساند . پیغان (1378) نشان داد کاربرد 10 گرم در لیتر زئولیت کلینوپتیلولیت توانسته تلفات ماهی کپور را در غلظت کشنده آمونیاک (150 میلیگرم در لیتر آمونیاک کل) بعد از گذشت 24 ساعت به صفر برساند .در مقایسه با ماهی قزل آلا مشاهده میشود که غلظت کشنده آمونیاک در 24 ساعت بسیار کمتر از این میزان است با این وجود مقدار زئولیت بکار گرفته شده برای ماهی قزل آلا به مراتب بیشتر از مقدار زئولیت بکار گرفته شده برای ماهی کپور است . این امر حساسیت ماهی قزل آلا را نسبت به آمونیاک در مقایسه با سایر کپور ماهیان نشان میدهد . مراحل مصرف : پیش از آبگیری 300 کیلوگرم در هکتار . ماه 1: 250 کیلوگرم درهکتار . ماه‌های 2 و 3 : 375 کیلوگرم در هکتار . ماه‌های 4 و 5 : 500 کیلوگرم در هکتار . ماه 7: 300 کیلوگرم در هکتار . ماه 8: 250 کیلوگرم در هکتار. به علت تغییر شرایط محیطی چنانچه کیفیت آب استخرها اندازه‌گیری شود مقدار و فواصل مصرف آنزیمیت را میتوان دقیق‌تر تعیین نمود.
بهترین زمان برای پاشیدن آنزیمت غروب آفتاب است.