اصول لوله كشی-انتخاب بهترین شیر

  

 

 دولت آمریكا با اتخاذ قوانین بی سابقه جدیدی كه لوله كش ها ملزم به اجرای آن می باشند در پی گشایش عرصه جدیدی در صنعت لوله كشی می باشد. چه در پروژه های بازسازس یكی از مسائل مهم و حیاتی برای مهندسین لوله كشی، انتخاب لوازم صحیح برای تامین نیازهای هر واحد می باشد. برای رسیدن به این نقطه باید درك كاملی از دو نوع شیر اصلی و منفرد داشته باشیم.

شیرهای اصلی

     شیرهای اصلی ترموستاتیك بیشتر در ساختمان های تجاری به كار می روند و به مقادیر آب زیادی نیاز دارند. این شیرها آب خروجی از دیگ یا آبگرمكن را به دمای پایین تری تعدیل می نمایند. برای مثال یك شیر اصلی در یك هتل یا یك آپارتمان برای تعدیل آب 180 درجه فارنهایت كه از یك دیگ خارج می شود به دمای حداكثر 140 درجه فارنهایت به كار می رود.

  شیر اصلی، اولین شیری است كه در سیستم به كار می رود هر چند كه این شیر مصرف كننده در برابر سوختن یا تاول زدن محافظت نمی كند. چرا كه این شیر در هنگام نصب بر روی یك درجه حرارت معین تنظیم می شود و باعث می شود كه دمای آب ورودی مطابق با دمای برنامه ریزی شده باشد. در بسیاری از موارد شیر اصلی در طبقه اول و یا طبقه همكف قرار می گیرد. یعنی تا حد امكان در نزدیكی منبع تامین آب گرم. وقتی كه دمای آب توسط شیر اصلی تعدیل گردید با تكیه بر سیستم گردش مجدد می توان از تامین دمای مورد نظر برای آب اطمینان حاصل نمود. مهندسین لوله كشی باید در خصوص افت دمای حاصل از گردش مجدد، تمهیدات لازم را در نظر بگیرند، اگر سیستم حفاظت از گرما در سیستم نصب نشده باشد، دمای آب ممكن است تا 100 یا 105 درجه فارنهایت پایین بیاید حتی اگر شیر اولیه روی دمای 120 درجه فارنهایت تنظیم شده باشد.

 

امروزه روش جستجوی دما (Heat Tracing) یك روش مشهور برای گرمایش آب در حین گردش مجدد تبدیل شده است. بدین ترتیب كه آب به وسیله عبور ÷یوسته و همیشگی از یك مسیر كه توسط نوارهای داغی نوارپیچ شده است به صورت ترموستاتیكی كنترل و گرم نگه داشته می شود. شیر اصلی با استفاده از یكی از سه مكانیزم زیر آب را كنترل می كند: موتور وكس، بی متال و یا لوله كاپیلاری، كه هر یك از یك نوع خاص ترموستات بهره می برند. اما هدف مشترك هر سه تولید آب با دمای ثابت می باشد. وقوف كامل به چگونگی عملكرد هر یك از این سه مكانیزم برای عیب یابی و تعمیر این شیرها امری حیاتی به شمار می رود.
در شیر ترموستاتیكی با موتوروكس، یك پیستون تعدیل جریان را برعهده دارد، وقتی موتور وكس، تغییر دما را حس كند،پیستون كنترل كننده جابجا می شود تا جریان آب داغ را باز و یا بسته نماید. با تكامل نسل این شیر در صنعت خودرو كه در جهت كنترل حداكثر دمای موتور به كار می روند، شیرهای موتور وكس شیرهای قابل اطمینان، در دسترس و باعمر طولانی به شمار می روند.
در اصلی بی متال، دو واشر فلزی با ضرایب انبساط مختلف به یكدیگر چسبیده و به شكل فنری در آمده اند. وقتی دمای آب تغییر می كند به همان نسبت شكل فنر عوض می شود و موجب حركت كوچكی در هر یك از واشرها می گردد. این حركت كوچك خود موجب تغییر بزرگتری می گردد كه باعث می شود پیستون از جای خود حركت كرده و جریان آب را كنترل نماید.
آخرین مدل شیر ترموستاتیكی از یك لوله كاپیلاری كه با گاز پرشده است، بهره می برد. در این حالت لوله با انبساط و انقباض خود دما را تعدیل كرده و مسیر عبور آب را فراختر و یا كوچكتر می نماید. فارغ از این كه چه نوع ترموستاتی برای شیر در نظر گرفته می شود، لوله كش باید در هنگام نصب دمای شیر اصلی را تنظیم نماید. دمای مناطق مختلف و مناطق خاص به وسیله آیین نامه های محلی لوله كشی معین می شود، اگر چه محدوده دما بین 100 تا 140 درجه فارنهایت می باشد اما در برخی مناطق دما حداكثر به 120 درجه فارنهایت می رسد.

 

طراحان باید فصل و مساحت منطقه ای كه در آن قرار دارند را در نظر بگیرند. در ایالات شمالی آمریكا كه دكای آب سرد تا 40 درجه فانهایت افت می كند، لوله كش باید شیر اصلی را برای دمای بالاتری تنظیم نماید. در ایالات جنوبی و بیابانها كه دمای آب شیر می تواند تا 80 درجه فارنهایت بالا رود، شیر اصلی باید آب را به دماهای پایین تری محدود نماید. وقتی دما تنظیم شد، شیر اصلی دمای آب تنظیم می كند. حداكثر تغییر دما برای دبی های بیش از 80 گالن در دقیقه 7 درجه فارنهایت خواهد بود. برای شیرهای كوچكتر، حداكثر تغییر دما كمتر خواهد بود.

 

شیرهای مورد مصرف در مناطق منفك از یكدیگر

    علاوه بر شیرهای اصلی، لوله كشی باید شیرهای مناطق را مجزا نصب نماید به طوری كه مصرف كننده قادر باشد جریان آب را قطع و وصل نماید. در منازل، این اولین مرحله كار یك لوله كش محسوب می شود. چرا كه در منازل شیر اصلی به كار برده نمی شود و آب مستقیما از منبع تامین آب داغ وارد خانه می شود. سه نوع شیر مجزا در كل صنعت به كار برده می شود: شیری كه با فشار متعادل می شود و شیر تركیبی.

شیر ترموستاتیكی: دانش فنی این شیر نظیر همان دانشی است كه در شیر اصلی به كار گرفته می شود. این شیر مجهز به یك ترموستات داخلی است كه تغییرات دمای آب ورودی را حس كرده و جریان را مطابق با آن تنظیم می نماید. بمانند حالت قبل در این جا هم شیر ترموستاتیك 3 مدل دارد: مدل موتور وكس، بی متال و كاپیلاری.

شیر موازنه فشاری: این شیر در مصارف خانگی بیشترین كاربرد را دارد. شیر موازنه فشاری با حس كردن نوسانات فشار در جریان آب داغ یا سرد ورودی و با تنظیم سریع دبی، دمای آب را كنترل می كند، این شیر 2 نوع پیستونی و دیافراگمی را دربرمی گیرد، مدل پیستونی اختلاف فشار بین جریان سرد و گرم ورودی را حس كرده و میزان دبی را تغییر می دهد. در مقابل مدل دیافراگمی با تفكیك آب داغ و آب سرد، نوسانات فشار را از بین می برد. در نتیجه مدل دیافراگمی بسیار حساس تر و از نظر اندازه بزرگتر از مدل پیستونی می باشد.

نتیجه تركیب هر دوشیر، یك وسیله ترموستاتیكی خواهد شد كه با فشار متعادل می شود. این شیر با حس كردن تغییر دما و اختلاف فشار، دمای خروجی را ثابت نگه می دارد. اندازه ورودی هر سه نوع شیر مجزا از 8/3 تا 2/1 اینچ تغییر می نماید. در هنگام تعیین اندازه شیر، لوله كش ها باید به این مسئله توجه كنند كه شیرهای مجزا تحت دبی كامل بهترین عملكرد را از خود نشان می دهند. لذا اگر شیر به درستی انتخاب شود و یا مقدار جزیی كوچكتر در نظر گرفته شود، كنترل بهتری امكان پذیر شده و نگهداری شیر نیز آسان تر خواهد شد، در حالی كه اگر شیر بزرگتر از حد لازم در نظر گرفته شود، سیستم با افت فشار مواجه خواهد شد كه در این صورت كنترل سیستم از حالت مناسب و مطلوب خارج شده و این امر تاثیر نامطلوبی برعمر قطعات داخلی سیستم خواهد داشت.

 

حداكثر دمایی كه برای شیرهای مجزا در نظر گرفته می شود از 95 درجه فارنهایت الی 110 درجه فارنهایت می باشد. در هنگام تنظیم شیرهای مجزا، لوله كش باید تغییرات احتمالی در تامین آب گرم را كه به علت كاهش و یا افزایش در طول شب و یا به علت تغییر فصل رخ می دهد را در نظر بگیرد. حتی تغییرات كوچك و ناگهانی دما ممكن است باعث وارد شدن شوك به مصرف كننده و موجب بروز سانحه، شوك حرارتی و یا آتش سوزی گردد. برای محافظت از مصرف كننده در قبال این چنین حوادثی، باید محاسبه نماید كه چگونه تغییر دما بر دمای خروجی تاثیر می گذارد در حال كه نسبت آب گرم و سرد ثابت می ماند. پس از اینكه تغییرات دما مشخص شد و دمای بهینه تعیین گردید، می توان نسبت به تنظیم شیر اقدام نمود. شیرهای مجزا برای تعدیل آب تا 3± درجه فارنهایت انحراف نسبت به دمای از پیش تنظیم شده طراحی شده اند. ویژگی دیگر شیرهای مجزا محافظ در برابر معایب احتمالی خط آب سرد و ممانعت از سوختن و تاول زدن می باشد. بدین ترتیب كه شیر ظرف مدت 5 ثانیه بعد از اینكه فشار آب سرد افت كرد دبی آب گرم را به 2/1 گالن در دقیقه و یا كمتر تقلیل می دهد. بدین ترتیب این جریان آرام و كوچك باعث می شود كه مصرف كننده دچار سوختگی نشود.

 

مزایا

    هر یك از شیرها فراخور شكل خود دارای مزایایی هستند به عنوان مثال شیر موازنه فشاری نوسانات فشار را اصلاح می كند اما قادر به تعدیل نوسانات دما نمی باشد. در مقابل شیر ترموستاتیكی تغییرات دمای خروجی را حس كرده و جریان را به گونه ای تنظیم می كند كه دمای خروجی مطلوب به دست آید. با توجه به اینكه شیر ترموستاتیكی نوسانات فشار را به صورت غیر مستقیم و در اثر احساس تغییرات دمای خروجی حس می كند لذا عكس العمل شیر ترموستاتیكی در مقابل نوسانات فشار به مراتب ضعیف تر از شیر موازنه فشاری می باشد. بیشترین سطح مراقبت از جریان مربوط به شیر تركیبی می باشد. این شیر  هم تغییرات فشار و هم تغییرات دما را حس كرده و نسبت به اصلاح شرایط در اثر هر یك از این تغییرات واكنش نشان می دهد.

 

     در راستای تعیین محل صحیح كاربرد هر یك از شیرها، طراح باید چندین عامل را در نظر بگیرد. اگر احتمال تغییر دمای آب ورودی به شیر حمام وجود داشته باشد، شیر ترموستاتیكی انتخاب مناسبی به شمار می رود. از سوی دیگر اگر طراح احتمال نوسانات فشار را بدهد بهتر است از شیر موازنه فشاری استفاده شود. اگر امكان داشته باشد كه هر دو مشكل به وقوع بپیوندد بهتر است از شیر تركیبی استفاده شود. اكثر طراحان شیر موازنه فشاری را به عنوان حداقل نیاز كاربردهای تجاری می پندارند چرا كه این شیرها كم هزینه ترین شیرها می باشد و مصرف كننده را تا حد معینی تحت پوشش و مراقبت قرار می دهند. شیر ترموستاتیك و شیر تركیبی محافظت و پوشش بهتری ارائه می دهند اما به خاطر ساختار پیچده ای كه دارند معمولا گران تر هستند در نتیجه طراحان باید با توجه به شرایط و ملاحظات اقتصادی پروژه و ارائه محافظت مطلوب نسبت به انتخاب شیر اقدام نمایند.

 

استاندارها

     هدف اصلی استفاده از هر شیر محافظت و مراقبت از مصرف كننده در برابر سوختگی شدید و یا شوك های حرارتی می باشد. برای جلوگیری از نقص فنی شیر كه منجر به آسیب دیدن مصرف كننده می گردد انجمن مهندسین بهداشتی آمریكا (ASSE) استانداردهایی برای تعدیل و آزمایش شیرهای اصلی و مجزا تدوین كرده است. علاوه بر آزمایشات تغییر دما و دمای بالا، شیرهای اصلی و مجزا باید تحت آزمایشات تركیدگی شیر نیز قرار گیرند. شیرهای مجزا باید آزمایشات مربوط به مدت عمر و مقاومت در برابر نقایص فنی اب سرد را نیز پشت سر بگذارند. مهندسین لوله كشی برای توفیق در كسب و كارشان و همچنین برای تامین سلامتی مصرف كنندگان باید نسبت به استانداردها و ضرباتی كه شیرها به خودشان وارد می سازند احاطه كاملی داشته باشند.

 

 

 

 

 

 

 

سيستم لوله كشي با برگشت مستقيم

 

در اين روش، آب برگشتي از هر دستگاه پخش كننده ي حرارت مستقيما وارد لوله برگشت شده، مسير حركت به سمت موتورخانه را طي مي كند. در اين لوله كشي، دستگاه پخش كننده ي حرارتي كه به موتورخانه نزديك تر است، نسبت به دستگاه هاي ديگر طول لوله ي رفت و برگشت كمتري (افت فشار كمتري در مسير) در نتيجه آب در مدار دستگاه راحت تر و بيشتر سيركوله شده، در مدارهاي دستگاه هاي دورتر ، كمتر جريان مي يابد.

اين طريقه لوله كشي براي جايي كه دستگاه هاي پخش كننده حرارت داراي افت فشار هاي نامساوي (مانند فن كويل هاي هستند و هر كدام نيز يك شير تنظيم كننده (balancing valve) دارند، توصيه مي شود. لازم به ذكر است سيستم لوله كشي رادياتور ها در ساختمان هاي كوچك با برگشت مستقيم انجام مي گردد.

سيستم لوله كشي مختلط

در اين سيستم قسمتي از لوله كشي برگشت به صورت مستقيم و قسمتي ديگر به طور معكوس انجام مي شود. در شكل يك سيستم لوله كشي مختلط به طريقي كه در آن برگشت در رايزرها به صورت مستقيم و در هدر به روش معكوس انجام گرديده، نشان داده شده است. در اين سيستم مجموع اندازه طول لوله رفت و برگشت و در نتيجه مقدار افت فشار در مسير لوله كشي براي دستگاه ها مساوي نيست.

اختلاف مقدار جريان آب به مقدار افت فشار محاسبه شده در رايزرهاي رفت و برگشت بستگي دارد كه شامل افت فشار هاي زير است:

1.       افت فشار در مدار لوله كشي رفت و برگشت هر دستگاه تا محل برگشت معكوس

2.      افت فشار در خود دستگاه

3.    افت فشار در وصاله ها و شيرهاي هر مسير

لازم به ذكر است كه لوله كشي قسمت برگشت معكوس سيستم مي تواند در كف زيرزمين و يا در داخل سقف كاذب آن نيز پياده شود.

سيستم لوله كشي مختلط

 

انواع و موارد استفاده ازلوله ها

١- لوله هاي چدني:

اين لوله ها جهت انتقال آب وفاضلاب درفشارهاي كم كاربرد دارد.

٢- لوله هاي مسي وآلياژهاي آن:

ازاين لوله ها درسيستمهاي آب- فاضلاب- سوخت رساني و روغن موتور و دستگاههاي تهويه استفاده مي شود. البته به دليل گراني درتاسيسات آب وفاضلاب كمتر استفاده مي شود ولي بعلت قابليت خوب انتقال حرارت درمبدلهاي حرارتي كاربرد فراواني دارد.

٣- لوله هاي سربي:

درسيستمهاي فاضلاب- هواكشها- حمل موادشيميايي- واحد توليد يا بازيافت اسيدسولفوريك-گازهاي اسيدي-موادشيميايي خورنده- سود وغيره كاربرد دارد.

۴- لوله هاي آلومينيومي:

براي سوخت رساني وانتقال روغن درموتور هواپيما بدليل سبك بودن وهمچنين درواحدهاي صنايع شيميايي ودرمحيط كارخانه گازهايي مثل كلروآمونياك يا انيدريدسولفورو و رسانيدن هواي خشك به دستگاههاي ابزاردقيق كاربرد دارد.

۵- لوله هاي سوفالي:

براي مجراي زيرزميني فاضلاب بكار ميرود.

۶- لوله هاي سيماني:

مخصوص مجراهاي آب وفاضلاب كاربرد دارد.

٧- لوله هاي پلاستيكي:

براي حمل آب وفاضلاب وموادشيميايي وگاز درفشار كم كاربرد دارد. ازمزاياي لوله هاي پلاستيكي پايين بودن قيمت –مقاوم بودن درمقابل زنگ خوردگي- سبك بودن وسهولت حمل ونقل- سهولت انتقال-يكنواختي جداره داخلي لوله-عدم نياز به ماشين آلات سنگين براي نصب- تعميرآسان- عدم نيازبه عايقكاري وامكان توليد درطولهاي زياد براي قطرهاي پايين مي باشد.

انواع و موارد استفاده ازلوله ها

 

کاربرد انواع لوله ها در صنعت تاسیسات

·         آهنی سیاه لوله کشی تاسیسات حرارت مرکزی و تهوی مطبوع

·         فولادی بی درز لوله کشی تاسیسات بخار و هوا با فشار زیاد

·         فولادی استینلس لوله کشی فاضلاب حاوی مواد اسیدی غلیظ

·         آهنی گالوانیزه لوله کشی آب سرد و گرم و گاهی فاضلاب

·         آهنی نرم لوله کشی آب و فاضلاب

·         لوله آلومنیومی ساخت کوئل

·         لوله آزبست سیمانی لوله کشی فاضلاب و انتقال آب

·         لوله برنجی لوله کشی تاسیسات گاز و مواد شیمیایی

·         لوله پلاستیک لوله کشی آب

·         لوله پلی اتیلن لوله کشی آب و فاضلاب

·         لوله پی وی سی لوله کشی آب و فاضلاب

·         لوله چدنی لوله کشی فاضلاب

·         لوله سربی لوله کشی فاضلاب حاوی مواد اسیدی غلیظ

·         لوله سفالی لوله کشی فاضلاب حاوی مواد اسیدی و تخلیه گاز چاه

·         لوله سیمانی لوله کشی آب و فاضلاب در زیر زمین

·         لوله لاستیکی به عنوان شیلنگ در تاسیسات آبی

·         لوله فیبری لوله کشی آب و فاضلاب

·         لوله مسی لوله کشی مبرد و گاهی در ساخت کوئل

 

سيستم لوله كشي با برگشت معكوس

اگر دستگاه هاي پخش كننده گرما داراي افت فشار مساوي و يا تقريبا مساوي باشند، لوله كشي با برگشت معكوس براي آنها پيشنهاد مي شود. در اين سيستم آب برگشتي از دستگاه ها در جهت حركت آب در لوله رفت حركت مي كند تا لوله برگشت آب آخرين دستگاه نيز به آن متصل مي گردد، پس از آن آب به سمت موتورخانه حركت خواهد كرد.

در اين سيستم لوله كشي مجموع طول لوله هاي رفت و برگشت برابر هستند، در نتيجه افت فشار در مدار لوله كشي تمام دستگاه ها مساوي است. اگر افت فشار آب در خود دستگاه مساوي يا تقريباً مساوي باشد، مقدار آب در هر مدار متناسب با قطر لوله محاسبه شده، جريان خواهد يافت. لازم به ذكر است كه سيستم لوله كشي بيشتر ساختمان ها به اين روش انجام مي شود.

 

چه نوع لوله کشی برای سیستم سرمایش و گرمایش چه ساختمانی بهتر است
این تقسیم بندی تنها برای سیستم های آبی ارائه شده و شامل سیستم های بخار و یا گاز مبرد نمی باشد.
به طور کلی دونوع سیستم از نظر هیدرولیکی موجود است
1- سیستم مستقیم
2- سیستم معکوس
که متاسفانه بدلیل گستردگی مطلب پیشنهاد می کنم جهت یادگیری سیستمها به کتابهای تاسیساتی مراجعه گردد
از مزایای سیستم مستقیم حجم لوله کشی کمتر و ساده تر بودن سیستم از دیدگاه اجرائی می باشد ولی از منظر هیدرولیکی سیستم معکوس به مراتب بهتر است چرا که کلیه مصرف کننده ها در این سیستم تحت فشار یکسانی قرار دارند یا به عبارت بهتر سیستم کاملأ متعادل است که در نوع مستقیم اینگونه نیست و در مرحله راه اندازی می بایستی سیستم متعادل گردد.
به طور کلی در ساختمانهائی که از نظر وسعت و ارتفاع در دسته بندی ساختمانهای کوچک قرار می گیرند سیسنم مستقیم بیشتر کاربرد دارد چرا که عدم تعادل در سیستمهای کوچک کمتر مسئله ساز است .
در ساختمانهای متوسط بیشتر ترکیبی از سیتمهای مستقیم و معکوس بکار برده می شود به عنوان مثال در رایزر ها از سیستم معکوس و در انشعابات که ممکن است چند مصرف کننده را تغذیه نمایند از سیستم مستقیم استفاده میگردد
ولی در ساختمانهای وسیع و یا بلند مرتبه که در طبقه بندی ساختمانهای بزرگ قرار دارند بیشتر از سیستم معکوس استفاده میگردد و تنها در برخی از شاخه ها از سیستم مستقیم استفاده میگردد
بعد از انتخاب سیستم لوله کشی با توجه به کاربری ساختمان و سیستم سرمایش و گرمایش بایستی تصمیم گیری در خصوص مشترک بودن لوله های این دو سیستم و یا مجزا بودن آنها انجام گردد.
سیستم لوله کشی از این منظر به دو گروه تقسیم میگردد
1- سیستم دو لوله ای
2- سیستم چهار لوله ای
سیستم دو لوله ای زمانی کار برد دارد که بخواهیم از سیستم مشترک استفاده کنیم در این حالت لوله ها در تابستان آب سرد را به مصرف کننده ها منتقل کرده و در زمستانها آب گرم را . در این حالت باید توجه داشته باشید سایزینگ لوله ها بر اساس همان سیستمی محاسبه میگردد که بیشترین دبی را دارد یعنی اگر سیستم سرمایش دبی بیشتری داشت بر اساس آن و اگر سیستم گرمایش دارای دبی بیشتری بود بر اساس سیستم گرمایش سایز زده می شود.
لازم به ذکر است در اکثر شهر های ایران دبی سرمایش بیشتر از دبی گرمایش بدست می آید بدین معنی که در اکثر شهر های ایران سیستم دو لوله ای بر اساس سیستم سرمایش سایز می خورد.
این سیستم پرکاربردترین سیستم در لوله کشی ها بوده و از منظر اقتصادی نیز ارجح تر است

سیستم چهار لوله ای زمانی کاربرد دارد که همزمان از سرمایش و گرمایش بخواهیم استفاده کنیم
در برخی پروژه های خاص مانند ساختمانهای اداری و یا تجاری این حالت در زمستانها پیش می آید که اگر ساختمان از سطح لوکسی بالائی برخوردار باشد نیاز است از این سیستم استفاده گردد
در سیستم چهار لوله ای ، دو لوله مربوط به رفت و برگشت سیستم سرمایش و 2 لوله مربوط به سیستم گرمایش می باشد که هر کدام بر اسا س سیستم خودش سایز می خورد.

سایزینگ لوله های آبرسانی ساختمان

1- ابتدا می بایستی میزان مصرف آب هر مصرف کننده رو مشخص کنی (بر اساس GPM)
2- خیلی خودت رو سر محاسبه نرخ افت فشار خسته نکن معمولآ برای ساختمانهای مسکونی و اداری و تجاری یا به مفهوم کلی برای کاربری ساختمانی نه صنعتی بهترین افت 2.5 تا 3 psi در هر 100 فوت می باشد
3- در ساختمانهای کوچک مثلأ یک یا دوطبقه می توان از این مقدار بیشتر در نظر گرفت .
4- توجه داشته باش بخصوص اگر با لوله های فولادی کار میکنی بدلیل کیفیت بد آب توی ایران بهتره که ریسک نکنی و تا میتونی دست بالا طراحی کن چون بعد از مدت کوتاهی عملأ لوله ها یک سایز میان پایین (بدلیل گرفتگی ناشی از رسوب)
5- حتمآ برای کل لوله کشی یک افت ثابت رو در نظر بگیر چرا که درغیر این صورت احتمال ایجاد سرو صدا ناشی از پدیده ضربه قوچ زیاد میشه .
6- حالا خیلی راحت با داشتن دبی و نرخ افت فشار برو و از توی جدول سایز لوله هات رو مشخص کن .
7- سعی کن سایز لوله های آب سرد و گرم رو یکی بگیری (درسته که مصرف آب گرم کمتره ولی به همون نسبت رسوب گذاریش بیشتره) . فقط توی سایزهای بالاتر از 2 اینچ که معمولأ توی رایزر و موتور خانه اتفاق می افته می تونی اینو رعایت نکنی .
8- در مورد لوله آب ورودی به ساختمان بایستی مجموع مصرف آب سرد و گرم رو لحاظ کنی . دقت کن معمولأ سایز لوله بدست آمده از قطر انشعاب خیلی بیشتره که اصلأ جای نگرانی نیست
9- حال با داشتن طول لوله کشی ساختمان از محل کنتور تا دورترین مصرف کننده (و بالاترین ) و نرخ افت فشار می توان افت فشار کل را محاسبه کرد و با داشتن فشار ورودی به ساختمان کنترل نمود که آیا فشار شبکه جوابگوی مصرف کننده های بالائی خواهد بود یا خیر . و در صورتیکه فشار آب جوابگو نباشد می بایستی ازسیستم پمپاژ استفاده نمود
10- در صورتیکه نیاز به پمپاژ داشتی دبی بوستر پمپهات برابر دبی کل مصرفی خواهد بود و هد سیستم پمپاژ برابر
H=P1+P2+P3-NPSH
P1 ارتفاع آخرین مصرف کننده تا پمپ
P2 افت فشار سیستم که برابر طول مسیر کل لوله از پمپ تا آخرین مصرف کننده ضربدر نرخ افت فشار
P3 فشار مورد نیاز آخرین مصرف کننده (استاندارد 8 psi رو اعلام کرده که بهتره یک بار در نظر بگیری که میشه تقریبأ 15 psi)
NPSH در صورتی که مکش مثبت داری یعنی فشار پشت پمپت هست باید اونو از مجموع اعداد بالا کم کنی .
11- در هر صورت سعی کن سرعت آب در لوله ها از 5 فوت در ثانیه تجاوز نکنه (استاندارد تا 10 فوت رو مجاز دونسته)
12- در خاتمه یاد آوری میگردد که ممکن است دبی انشعاب جوابگوی دبی در حالت پیک لحظه ای نباشد که این مهم نیز می بایستی کنترل گردد . راه حل آن مانند بند 10 می باشد.

جهت سایزینگ لوله های آب سیستم سرمایش و گرمایش به ترتیب زیر عمل میگردد

1- پس از جانمائی تجهیزات توزیع انرژی (مثل فن کوئل ها ، هواسازها ، رادیاتورها و ...) و ترسیم مسیر لوله های رفت و برگشت بر اسا س سیستم انتخاب شده (در ارسال قبلی توضیح داده شد) نوبت به سایزینگ لوله ها می رسد .
2- جهت تعیین دبی لوله ها می بایستی از بار حرارتی و یا برودتی تجهیزات منتهی به آن به شرح زیر استفاده نمود :
با استفاده از فرمول زیر میزان دبی بر اسا س بار حرارتی یا برودتی بدست خواهد آمد:

GPM=Q / (8.33 x 60 x ∆T)

در فرمول فوق
GPM .........دبی بر حسب گالن در دقیقه
Q ........... بار حرارتی و یا برودتی منتهی به لوله
8.33 ......... وزن مخصوص آب بر حسب پوند بر گالن
60 ........... تبدیل ساعت به دقیقه
∆T ........... اختلاف دمای آب رفت و برگشت

اختلاف دمای آب رفت و برگشت برای سیستم گرمایش معمولأ 20 درجه فارنهایت و برای سیستم سرمایش معمولأ 10 درجه فارنهایت می باشد البته این به آن معنی نیست که اختلاف دمای دیگری نمی توان در نظر گرفت ( پیشنهاد می شود برای مهندسین تازه کار و یا آنهائی که آشنائی زیادی با سیستم های تاسیساتی ندارند از همان اعداد 10 و 20 استفاده شود چون اعدادی به غیر اعداد فوق در حالتهای بسیار ویژه اتفاق می افتد)

3- نرخ بهینه افت فشار در سیستم های لوله کشی بسته بر اساس تجربه و آزمایشات صورت گرفته 2.5 فوت در 100 فوت و یا 300 میلی اینچ در 100 فوت می باشد .
4- با در دست داشتن دبی هر مقطع از سیستم لوله کشی و نرخ افت فشار فوق الذکر و مراجعه به نمودار سایزینگ لوله های فولادی (جنس لوله های سیستم سرمایش و گرمایش غالبأ فولادی است که در صورت استفاده از لوله غیر فولادی می بایستی به نمودار همان جنس مراجعه کرد) می توان براحتی سایز لوله ها را محاسبه نمود .

 

 

 

 

 

 

انتخاب روشی مناسب برای اتصال لوله ها

پیشینه سامانه لوله کشی و اتصالات لوله به پیدایش تمدن برمی گردد.اولین سامانه لوله کشی شاید در نتیجه تلاش انسانهای نخستین برای تغییر مسیر نهر به منظور رساندن آب به اردوگاه خود ، یا هدایت آن از اردوگاه به بیرون به وجود آمده باشد.مصالحی که برای این کار مصرف می شد شامل صخره ها ، خاک رس و خود بستر رود بود.روشهای اتصال نیز شامل حفر گودالها و ایجاد سدها و خاکریزهایی بود که اتصال داخلی بین نهرها را ایجاد می نمودند.رومیهای باستان برای هدایت جریان آب به شهرهای خود به یک سامانه گسترده لوله کشی تکیه داشتند.در حقیقت برخی از مورخان استفاده از لوله های سربی را نقل کرده اند و یکی از عوامل سقوط امپراتوری روم را عقب ماندگی هوشی در اثر مسمومیت ناشی از سرب می دانند.اگرچه راهی برای اثباط قطعی این نظریه وجود ندارد،ولی به ما هشدار می دهد که انتخاب نادرست مصالح می تواند پیامدهای ژرف و پیش بینی نشده ای داشته باشد.این مقاله در مورد روشهای اتصال امروزی برای انواع مختلف سامانه های لوله کشی بحث خواهد کرد.در این بحث به روشهای اتصال خاص مانند روشهایی که در فرایندها و صنایع نفت استفاده می شود ، کاربردهای خاص و تبدیل بین سامانه های مختلف پرداخته نشده است.

 

 

 

 

 

روشهای اتصال لوله
اتصالات رزوه ای
اتصالات رزوه ای برای لوله های کوچک (قطر بین یک هشتم تا 2 اینچ)استفاده می شود.رزوه لوله و اتصالات طبق استانداردASMEB1.20.1-1983 با عنوان "رزوه لوله ، کاربرد عام ،اینچ"ساخته می شود.ماشینهای رزوه تراشی برای ایجاد رزوه روی لوله تا قطر اسمی 2 اینچ موجود است.ابزار رزوه تراشی بزرگتر نیز وجود دارد،ولی با استفاده از تبدیل دنده Gear reducer کار می کند و به نیروی انسانی زیادی نیاز دارد.از آنجایی که اتصالات رزوه ای با ماشین یا با دست ایجاد می شوند ، باید توصیه های تولید کننده با دقت دنبال شود.شکل رزوه های لوله باید به گونه ای باشد که با شکل اتصالات تطبیق داشته باشد.
اگر رزوه لوله بیش از اندازه بلند باشد،قبل از اینکه شیب رزوه ها اتصال را آب بندی کند ، از پیش روی درون اتصال باز می ماند.اگر رزوه ها بیش از اندازه کوتاه باشند ، به طور کامل اتصال را جفت نکرده و موجب نشت اتصال می شوند.لوله ای که به درستی متصل شده باشد،محکم بوده و یک رزوه بالای اتصال دیده خواهد شد .هر چیزی بیشتر یا کمتر ، نشان دهنده این است که رزوه ها به طور مناسبی تراشیده نشده اند.
یکی دیگر از اجزای مهم اتصال رزوه ای ، خمیر لوله کشی Pipedope است که رزوه ها را قبل از اتصال با آن می پوشانند.خمیر لوله کشی دو وظیفه را انجام می دهد.نخست آنکه در زمان پیوند خوردن اتصال ،سطوح جفت شونده را روانکاوی می کند.دوم اینکه موجب آب بندی اتصال می شود. خمیر لوله کشی باید با ویژگیهای کاربرد سازگاری داشته باشد.ابزارهایی که به سامانه های لوله کشی رزوه ای متصل می شوند،باید برای تعمیر و سرویس در دسترس قرار داشته باشند .
برای دسترسی به اتصالات رزوه ای که در نقاط میانی سامانه لوله کشی نصب می شوند و امکان باز کردن آنها جهت تعویض یا تعمیر، باید به صورت راهبردی از مهره ماسوره ها و یا فلنج ها استفاده نمود.مهندس،محل قرار گرفتن ابزار (به طور معمول یک کنترل کننده یا شیر قطع یا یک صافی)را انتخاب کرده و برای صهولت باز کردن یا تعمیر این ابزار یک مهره ماسوره یا فلنج به آن اضافه می کند.اتصالات رزوه ای اغلب در سامانه های لوله کشی آهنی یا فولادی به کار می روند.ولی لوله های برنجی،برنزی،ABS،CPVC و PVC نیز با اتصالات رزوه ای عرضه می شوند.جنس بر اساس استحکام اتصال نهایی،سیال درون لوله و ملاحظات نگهداری انتخاب می شود.
جنس اتصالات رزوه ای فولادی به سه دسته تقسیم می شود:چدنی،آهن چکش خوار و فولاد ریخته گری.اتصالات چدنی در دو کلاس عرضه می شوند:کلاس125 و کلاس 250 اتصالات کلاس 125 به طور عمده در لوله کشی بخار ، گاز ، مایع و نفت با دمای کمتر از 450 درجه فارنهایت استفاده می شوند.اتصالات کلاس 250 با دماها و فشارهای بالاتری سازگاری دارند.
استانداردASMEB16.4._1998 با عنوان "اتصالات رزوه ای چدن خاکستری"،حاوی رده های فشار و دما می باشد که بر حسب اندازه اتصال برای اتصالات چدنی متفاوت می باشد.اتصالات آهنی چکش خوار نیز به صورت ریخته گری ساخته می شوند ولی برای ایجاد رده فشاری بالاتر تحت عملیات حرارتی تابکاری Annealed قرار می گیرند.این نوع اتصالات در دو کلاس 150 و 300 عرضه می شوند.کلاس 150 این اتصالات برای لوله کشیهای مایع ، هوا و گاز در دمای کمتر از 500 درجه فانهایت به کار می رود.اتصالات کلاس 300 با دماها و فشارهای بالاتری سازگاری دارند.
استانداردASMEB16.3-1998 با عنوان "اتصالات رزوه ای آهن چکش خوار "حاوی رده بندی فشار و دما برای این اتصالات می باشد.اتصالات چدن چکش خوار همچنین در سامانه های لوله کشی که در معرض بارهای تکانه ای شدید باشند،ترجیح داده می شوند.از نظر ابعادی ، اتصالات چدنی و آهن چکش خوار مشابه هستند.(کلاس 125 چدنی در برابر کلاس 150 آهن چکش خوار و کلاس 250 چدنی در برابر کلاس 300 آهن چکش خوار).اتصالات چدنی را می توان با علامت کلاسی که روی بدنه آنها حک شده است از اتصالات آهن چکش خوار تشخیص داد.اتصالات رزوه ای فولادهای کربنی ریخته گری شده را بسته به رده بندی تنظیم شده در استانداردASMEB16.3-1998،می توان در خطوط لوله بخار،آب،قدرت،پالایشگاه و گاز با دمای 750 درجه فارنهایت و بیشتر به کار گرقت.
اتصالات جوشی فولادی
اتصالات جوشی،با لوله های فولادی قطر اسمی (NPT) 2 اینچ یا در نقاطی که فشارهای کاری بیش از psi450 مورد نیاز باشد،استفاده می شوند.جوشکاری از در هم آمیزی دو یا چند قطعه فلزی در حالت مذاب یا مذاب و بخار ، بدون اعمال فشار مکانیکی تشکیل شده است.جوشکاری ذوبی fusion welding می تواند به صورت جوشکاری با گاز و یا با برق باشد.هنگامی که جوشکاری کامل شده،اتصال به وجود آمده اغلب قوی تر از اجزای فلزی متصل شده به هم می باشد.بعضی از آیین نامه ها ملزم می کنند که نصاب دارای گواهینامه تایید شده باشد و کار نهایی نیز آزمایش شده و تایید شود. مشخصات فنی برای لوله های جوش شده باید طبق سری آیین نامه های B31 "انجمن مهندسان مکانیک آمریکا"(ASME) باشد.آیین نامه های محلی ممکن است قوانین ایمنی بیشتری برای سامان دهی نصب لوله های جوش خورده داشته باشند.
اتصالات جوشی پلی اتیلن
جوشکاری ذوبی در لوله های گاز با چگالی بالا و لوله کشی مدار زمینی سامانه های زمین گرمایی به کار می رود.در جوشکاری ذوبی،انتهای لوله های پلی اتیلن بعد از تمیز شدن،تا تشکیل حالت پلاستیکی گرم شده و به هم فشرده میشوند و تا زمانی که پیوند شکل بگیرد،در همان وضعیت نگاه داشته می شوند.
اتصالات فلنجی
اتصالات فلنجی را تقریبا در تمام سامانه های اتصال می توان به کار گرفت.این اتصالات اغلب به جای مهره ماسوره ها به کار می روند.وقتی از این نوع اتصالات برای به هم بستن سامانه های لوله کشی متفاوت استفاده می شود،سامانه های رده بندی فلنج ها ، قطر پیچ ها ،دایره پیچ ها ،و واشرها باید با هم تطبیق داشته باشند.سامانه های پیچ و مهره ای و انبساطی می توانند در مواقعی که روشهای مختلف با هم ترکیب می شوند،مشکلات احتمالی مربوط به تنش بیش از حد مفاصل را کاهش دهند.
اتصالات مکانیکی
بعضی از سامانه های لوله کشی-معمولا آنهایی که برای کاربرد های خاص مانند تخلیه فاضلاب بهداشتی و مسیرهای هواکش (ونت ها)به کار می روند-را میتوان با اتصالات مکانیکی به هم پیوند داد.این اتصالات معمولا دارای بست و واشر یا مواد آب بندی می باشند که برای آب بندی از سمت بیرون لوله تحت فشار قرار گرفته اند.معمولا این اتصالات تنها برای یک سامانه مشخص مناسب می باشند،زیرا واشرها و مواد آب بندی آنها برای یک سیال عامل خاص طراحی می شوند.
اتصالات پرسی مسی
اتصالات پرسی مسی ،یک نوع اتصال مکانیکی هستند که در یک بخش از لوله و یک اورینگ آب بندی تشکیل می شوند.این پیوند با قرار گرفتن اتصال،اورینگ و لوله در جای خود به صورت خشک ساخته می شود.سپس یک ابزار کنگره زن (crimping)در اطراف مفصل قرار گرفته و آن را تحت فشار قرار میدهد و اتصال را در جای خود چین دار می نماید.اورینگ باید از یک ماده EPDM ساخته شده باشد.این روش یکی از سریع ترین روشهای اتصال می باشد،ولی تنها در کاربردهای کم فشار مانند خطوط لوله آب خانگی یا سامانه های سرمایش و گرمایش آبی (هیدرونیک)کم فشار می توان آن را به کار گرفت.
اتصالات لحیم کاری
برای ایجاد یک اتصال لحیم کاری ، یک سر لوله درون یک مادگی جفت کننده قرار داده می شود و بین سطوح لحیم اعمال می شود.لوله و مادگی قبل از پیوند داده شدن،توسط یک روغن لحیم سایشی تمیز می شوند.روغن لحیم اکسیدها را برداشته و سطوح را از اکسید شدن در طول گرمایش محافظت می کند سپس لوله درون مادگی قرار داده شده و گرم می شود.هنگامی که لحیم به نقطه ذوب خود می رسد،در اثر خاصیت مویینگی به درون اتصال کشیده می شود.سپس گرما دور شده و برای حذف لحیم اضافی ،سطح خارجی اتصال تمیز می شود.برای اتصالات کوچکتر منبع گرما می تواند یک مشعل پروپان باشد.ولی اتصالات بزرگتر به خروجی گرمای بیشتری مانند یک مشعل استیلن نیاز دارند.تصمیم گیری در مورد اینکه اتصال جزو بزرگتر یا کوچکتر محسوب شود،به مهارت جوشکار بستگی دارد.به طور کلی اتصالات بزرگتر از قطر اسمی 3 اینچ ، به جوشکار ماهرتری نیاز دارند.
برای جلوگیری از تخلخل ، سرتاسر اتصال قبل از اعمال لحیم باید به طور یکسان گرم شود.انتخاب لحیم به نوع سیال و کاربرد،حداکثر دما و حداکثر فشار سیال بستگی دارد.از گذشته Sn50 به دلیل محدوده وسیع شکل پذیری و کاربرد آسان به عنوان اولین انتخاب برای لحیم کاری مطرح بوده است.این ماده از 50 درصد قلع و 50 درصد سرب تشکیل شده است.این ماده را می توان برای سامانه های آب و بخار کم فشار(psi15 و دمای 250 درجه فارنهایت) به کار گرفت.ولی درصد سرب بالای آن موجب می شود برای کاربردهای آب خانگی و سامانه های آب آزمایشگاهی مناسب نباشد زیرا آیین نامه های لوله کشی ، استفاده از لحیم هایی که حاوی بیش از 2 درصد سرب هستند را در سامانه های آب آشامیدنی ممنوع کرده است.قبل از انتخاب یک لحیم برای سامانه های آب آشامیدنی،ابتدا آیین نامه های لوله کشی محلی و اطلاعات تولید کننده را بررسی کنید.
اتصالات برنجی
اتصالات برنجی شبیه به اتصالات لحیم کاری هستند با این تفاوت که برای فشارها و دماهای بالاتر قابل استفاده می باشند.پرکننده های برنجی در دماهای بین 1100 تا 1500 درجه فارنهایت ذوب می شوند.استحکام این اتصالات به اندازه استحکام خود لوله های متصل شده می باشد.برای اتصالات و لوله های مسی باید از پرکننده های مس فسفردار استفاده نمود،در حالی که برای لوله های مسی و اتصالات برنزی یا فولادی باید از آلیاژهای حاوی نقره استفاده شود.برای اتصال خطوط لوله مسی در سامانه های تبرید ، آلیاژ35 تا 40 درصد نقره توصیه می شود.
اتصالات لب بر گشته(flared joints)
اتصالات لب برگشته با مس نرم و سایر مواد لوله چکش خوار نرم و پلاستیکی به کار می رود.اتصالات لب برگشته در نقاطی به کار می روند که ابزارها برای تعمیر،آزمایش و یا کالیبره کردن از هم جدا می شوند.باید دقت کنید که لوله های نرم را بیش از اندازه خم نکنید ، زیرا میتواند موجب بروز پدیده خستگی و شکنندگی قطعه شود.
اتصالات شیاردار(grooved joints)
اتصالات شیاردار با نورد کردن یا برش دادن یک شیار در انتهای لوله ها و اتصال دو انتها با استفاده از کوپلینگ خاردار ایجاد می شوند.این کوپلینگ که از یک بست،و یک ماده آب بندی تشکیل شده است،روی اتصال پیچ می شود.بست، ماده آب بندی را فشرده کرده و لوله را قفل می کند.کوپلینگ ها با آرایشهای انعطاف ناپذیر و انعطاف پذیری محدود ساخته می شوند.
هنگام مشخص کردن کوپلینگهای انعطاف پذیر و انعطاف ناپذیر ، تحلیل تنش و خمش باید مورد توجه قرار گیرد.کوپلینگ با انعطاف پذیری محدود را می توان به جای اتصالات انبساطی استفاده نمود،ولی این کار باید در طراحی مهندسی لوله کشی مورد بررسی قرار گیرد.نصب اتصالات شیار دار سریع تر از سایر روشها انجام می گیرد.این اتصالات برای لوله های فولادی،لوله های فولاد ضد زنگ،لوله های پلاستیکی و لوله های مسی وجود دارند.کوپلینگهای شیار دار را میتوان به جای مهره ماسوره ها ،اتصالات جوشی،فلنجی،رزوه دار و لحیم کاری به کار گرفت.باید از سازگاری مواد آب بندی و مواد کوپلینگ با لوله و سیالی که در حال انتقال است مطمئن شوید.
اتصالات حلالی
اتصالات حلالی برای لوله ها و اتصالات ABS,CPVC و PVC مناسب هستند.لوله های پلاستیکی باید به طور مناسبی نگه داشته شوند زیرا در غیر این صورت احتمال شکم دادن(Sagging) وجود خواهد داشت.مشخصات فنی باید حداکثر فاصله بین پایه ها را نشان دهد.باید از توصیه های تولید کننده در مورد بریدن ، تمیز کردن و متصل کردن پیروی نمود.
جمع بندی
انتخاب روش مناسب اتصال لوله معمولا می تواند در کاهش هزینه ها تاثیر داشته باشد.بدون به کار گیری مشخصات فنی قدرتمند و کاملا تحلیل شده،ممکن است سامانه ای با کمترین هزینه های اولیه نصب کرد،ولی این احتمال وجود دارد که تعمیر و نگهداری و اتکا پذیری سامانه مورد توجه کامل قرار نگیرد.

 

 

 

 

سیستم آبرسانی : طرح و محاسبه لوله

طرح و محاسبه لوله کشی آبسرد و گرم :
دبی آبسرد مصرفی- یکی از مهمترین اقلام مورد نیاز برای تعیین قطر لوله های سیستم آبرسانی ,دبی احتمالی آب در لوله ها می باشد. دبی آب جریانی در لوله ها, اعم از رایزرها و شاخه های اصلی و غیره, بندرت با حاصل جمع دبی های آب وسایل بهداشتی مصرف کننده برابر خواهد بود. در واقع احتمال آن که وسایل مصرف کننده آب همگی در یک زمان مورد استفاده قرار گیرند آنقدر بعبد است که طراحی سیستم لوله کشی بر مینای حاصل جمع دبی های وسایل بهداشتی مصرف کننده عاقلانه بنظر نمی رسد. مقدار واقعی مصرف آب در ساختمان را نمی توان دقیقا و بر مبنای یک استاندارد مشخص تعیین نمود. در این راه به دو مسئله اساسی باید مورد توجه قرار گیرند:
1) دبی آب رضایت بخش برای یک وسیله بهداشتی معین
2) تعداد وسایل مصرف کننده ای که احتمالا بطور همزمان مورد استفاده قرار می گیرند.
حداقل آب مورد نیاز انسان که تا حدود زیادی بستگی به برنامه زندگی, احتیاجات حرفه ای, تعداد اعضای خانواده, احتایجات باغ یا باغچه و نظایر آن دارد, معمولا بین 30 تا 80 گالن در روز برای هر نفر است. تجربه نشان داده است که بزرگی یا کوچکی شهر و موقعیت جغرافیایی و سطح تمدن ساکنین آن نیز در میزان مصرف آب تاثیر دارند.
واحد مصرف (F.U):
بر آورد میزان مصرف آب وسایل بهداشتی مختلف اغلب بر حسب واحد مصرف صورت می گیرد. یک واحد مصرف عبارتست از 5/7 گالن بر دقیقه و این میزان مصرف یک شیره ساده مثل شیر دستشویی است. در جدول ذیل میزان مصرف آب وسایل بهداشتی مختلف را بر حسب واحد مصرف نشان می دهد.

میزان مصرف واقعی:
همانطور که ذکر شد, استفاده همزمان از تمام وسایل بهداشتی موجود در ساختمان آن قدر نا متحمل است که طراحی سیستم لوله کشی و تعیین قطر لوله ها بر مبنای حاصل جمع واحد های مصرف وسایل بهداشتی مستخرجه از جدول فوق بسیار نامعقول است. میزان مصرف در مدت کوتاهی از شبانه روز حداکثر بوده و در ساعات دیگر حداقل و یا حتی صفر است.
به منظور دست یافتن و به میزان واقعی مصرف آب در یک ساختمان که مبنای محاسبات سیستم لوله کشی قرار خواهد گرفت, باید واحدهای مصرف مستخرجه از جدول ذکر شده را در ضریبی بنام ضریب تقاضا ضرب نمود. میزان مصرف آب رابر حسب گالن بر دقیقه برای واحدهای مصرف مختلف با در نظر گرفتن ضریب تقاضا ارایه نمود.
حداقل تسهیلات بهداشتی:
پیش یبنی حداقل تسهیلات بهداشتی در ساختمان که مستقیما با آسایش و بهداشت ساکنین آن ارتباط خواهد داشت , از اهم مسایلی است که باید مورد توجه قرار گیرد.
افت فشار در لوله ها:
افت فشار در لوله ها بخش مهمی از افت فشار در سیستم لوله کشی را تشکیل می دهد میزان آن بر حسب نوع لوله های مصرفی و چگونگی سطح اخلی آن ها متفاوت است.

مراحل طرح ومحاسبه سیستم لوله کشی آب سرد مصرفی:
1) ترسیم کروکی سیستم لوله کشی شامل کنتور, لوله اصلی, رایزرها و شاخه ها و نشان دادن لوازم بهداشتی مورد استفاده بر روی نقشه ساختمان
2) تعیین واحد های مصرف هر یک از وسایل بهداشتی متصل به سیستم لوله کشی
3) تعیین میزان واقعی تقاضای آب بر حسب گالن
4) مشخص نمودن مرتفع ترین, دورترین و پر فشارترین وسیله بهداشتی موجود در سیستم و تعیین طول مسیر لوله کشی از محل اتصال به لوله اصلی آب خیابان تا آن وسیله بهداشتی با احتساب طول معادل وصاله ها و شیرهای این مسیر. بابت افت فشار در کلیه اتصالات مسیر می توان 50 درصد به طول مسیر لوله کشی اضافه نمود
5) تعیین خداقل فشار آب در لوله اصلی خیابان و همچنین فشار لازم برای بالاترین وسیله بهداشتی
6) محاسبه نرخ تقریبی افت فشار در سیستم با استفاده از فرمول زیر:
P= [ Ps – 0.434h – Pf – Pm ] × 100/ L
P: متوسط نرخ افت فشار در سیستم لوله کشی
Ps: فشار در لوله اصلی خیابان
Pf: حداقل فشار مورد نیاز در بالاترین و دورترین وسیله بهداشتی
Pm: افت فشار در کنتور آب
h: ارتفاع بالاترین وسیله بهداشتی از لوله اصلی خیابان
L: طول کل مسیر لوله کشی مذکور
7) تعیین قطر لوله اصلی با معلوم بودن نرخ افت فاشر و میزان واقعی دبی کل ساختمان مذکور
8) تعیین قطر لوله های فرعی با معلوم بودن نرخ افت فشار و دبی واقعی آب در هر قسمت از سیستم